Անգլիայում երեխաների հոգեկան առողջության ծառայությունների հետ կապված ակտիվ դիմումների թիվը հասել է ավելի քան մեկ միլիոնի՝ ըստ երեխաների հարցերով հանձնակատար Ռեյչել դե Սուզայի տարեկան զեկույցի։ Փաստաթուղթը վկայում է, որ վերջին տարիներին հատկապես աճել է անհանգստության, ինչպես նաև աուտիզմի և զարգացման այլ խանգարումների կասկածով դիմումների քանակը։ Զեկույցում սա բնորոշվում է որպես երիտասարդների հոգեկան վիճակի խորացող ճգնաժամ։
Մայրամուտի դիտումը միայն էսթետիկ հաճույք չէ․ նոր ուսումնասիրությունների համադրությամբ՝ այն կարող է ազդել հիշողության, քնի և հոգեվիճակի վրա։ Հետազոտողները նշում են, որ լուսաբացին ու մայրամուտին բնորոշ «զարմանքի» զգացումը նվազեցնում է անհանգստությունն ու օգնում է մարդուն հեռանալ ամենօրյա լարվածությունից։ Այդ ազդեցությունը հատկապես նկատելի է հանգստացնող բնական միջավայրում։
Այս շաբաթ «Well Enough» տեղեկագրում Հարրի Բուլմորը անդրադարձել է այն հարցին, թե ինչու է մարզավիճակը ձեռք բերելը ամենադժվարը հենց սկզբում։ Հոդվածում շեշտվում է, որ պարզ և կայուն սովորությունների ձևավորումը ժամանակի ընթացքում դարձնում է առողջ ապրելակերպը ավելի հասանելի։ Ըստ հեղինակի՝ երկարաժամկետ արդյունքի բանալին ոչ թե կտրուկ ջանքն է, այլ հետևողականությունը։
Միչիգանի և Փիթսբուրգի համալսարանների հետազոտական շրջանակներում գիտնականները նոր տվյալներ են ստացել այն մասին, թե ինչու է քորը ժամանակավորապես հաճելի, սակայն հաճախ ուժեղացնում է բորբոքումը։ Մկների վրա անցկացված փորձերը ցույց են տվել, որ քերծելը ոչ միայն գրգռում է մաշկը, այլև ներգրավում է իմունային բջիջներ, որոնք ուժեղացնում են այտուցը։ Արդյունքները կարևոր են հատկապես միջատի խայթից, թունավոր բաղեղից և կոնտակտային դերմատիտից առաջացած քորի բուժման համար։
Ֆրանսիայի մի շարք քաղաքներում շոգի նոր ալիքի պայմաններում խանութներում սպառվում է մանրացված կավիճը՝ Blanc de Meudon-ը։ Մարդիկ այն խառնում են ջրի հետ ու քսում պատուհաններին՝ սենյակներ թափանցող ջերմությունը նվազեցնելու համար։ Փորձն արժանացել է ուշադրության ոչ միայն իր մատչելիության, այլև այն բանի համար, որ դրա ետևում որոշ գիտական հիմք կա։
Լոնդոնի Հիգիենայի և արևադարձային բժշկության դպրոցի մասնագետը զգուշացրել է, որ Մեծ Բրիտանիայի ներկայիս տաք և խոնավ եղանակը նպաստում է մոծակների արագ տարածմանը։ Նրա խոսքով՝ կլիմայի փոփոխության հետևանքով առաջիկա տարիներին երկրում կարող են հաստատվել նաև այնպիսի տեսակներ, որոնք փոխանցում են դենգե տենդ, Զիկա և այլ վիրուսներ։ Մասնագետը միաժամանակ խորհուրդ է տվել բնակիչներին ձեռնարկել պարզ պաշտպանական քայլեր՝ խայթոցներից խուսափելու համար։
Մանկական ատամների կարիեսը շարունակում է մնալ ամենատարածված կանխելի հիվանդություններից մեկը, ուստի վաղ տարիքից ճիշտ խնամքը կարևոր է։ Էլեկտրական ատամի խոզանակը կարող է դարձնել ամենօրյա մաքրումը առավել արդյունավետ և հետևողական՝ համեմատած ձեռքի խոզանակի հետ։ Արտադրողները նաև փորձում են սովորությունը կապել երեխաների համար հետաքրքիր ձևավորման և խաղային տարրերի հետ, որպեսզի լվացումն աստիճանաբար դառնա կայուն սովորություն։
Աշխարհում ծայրահեղ ջերմային սթրեսի առնվազն մեկ օր զգացող բնակչության բաժինը 1970-ականներից ի վեր աճել է՝ 16 տոկոսից հասնելով 22 տոկոսի։ Նոր գնահատականները ցույց են տալիս, որ դա համարժեք է մոտ մեկ միլիարդ լրացուցիչ մարդու։ Միևնույն ժամանակ Մեծ Բրիտանիան բախվում է հերթական շոգային ալիքին, որի մասին մասնագետները զգուշացնում են որպես աճող վտանգի ազդակ։
Մասնագիտական գնահատումներն ու միջազգային ուղեցույցները ցույց են տալիս, որ քաղցկեղի հետ առավել սերտորեն կապված գործոնը տարիքավորումն է։ Քանի որ աշխարհի շատ երկրներում, այդ թվում՝ Կանադայում, տարեց բնակչության բաժինը արագ աճում է, առողջապահական համակարգերը կանգնում են տարեցների ուռուցքաբանական խնամքի վերակազմավորման անհրաժեշտության առջև։ Փորձագետները շեշտում են, որ բուժման որոշումից առաջ տարեց հիվանդները պետք է անցնեն ծերաբուժական համակողմանի գնահատում, որպեսզի հաշվի առնվեն ոչ միայն ուռուցքը, այլև ուղեկցող հիվանդությունները, ինքնուրույնության աստիճանն ու կյանքի որակը։ Այս քննարկումը կարևոր է նաև հայկական լսարանի համար, քանի որ բնակչության ծերացումն ու քաղցկեղային հիվանդացության բեռը վերաբերում են նաև տարածաշրջանի առողջապահական քաղաքականությանը։
Միջազգային մեծածավալ հետազոտությունը, որն ընդգրկել է 69 կլինիկական փորձարկում և ավելի քան 154 հազար չափահաս, վերագնահատել է կալցիումի ու վիտամին D-ի հավելումների դերը կոտրվածքների և ընկնելու դեպքերի կանխարգելման գործում։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ առանձին ընդունված կալցիումը կամ վիտամին D-ն գրեթե չեն նվազեցնում այդ ռիսկերը, իսկ համակցված կիրառման օգուտը շատ սահմանափակ է։ Հետազոտության եզրակացությունը կարևոր է նաև հայկական լսարանի համար, քանի որ այս հավելումները լայնորեն կիրառվում են հատկապես տարեցների շրջանում։ Մասնագետները հիշեցնում են, որ ոսկրային առողջության պահպանման մեջ առանցքային են շարժունակությունը, հավասարակշռված սնունդը և ընկնելու վտանգի նվազեցումը։
Ուղեղի առողջության համար լայնորեն վաճառվող հավելումների արդյունավետության վերաբերյալ նոր հետազոտությունը զգուշավորության նոր հիմքեր է առաջադրել։ Ալցհայմերի հիվանդության նյարդապատկերման նախաձեռնության հնգամյա տվյալների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ օմեգա-3 հավելումներ օգտագործած տարեցների մոտ ճանաչողական որոշ ցուցանիշներ նվազել են ավելի արագ, քան համադրելի չօգտագործողների դեպքում։ Միաժամանակ հետազոտության հեղինակները շեշտում են, որ դիտողական այս ուսումնասիրությունը պատճառահետևանքային կապ չի հաստատում, իսկ ուղեղի առողջության համար առավել հաստատված գործոններ շարունակում են լինել հավասարակշռված սնունդը, շարժունակությունը և քրոնիկ հիվանդությունների վերահսկումը։
Մեծ Բրիտանիայում հրապարակված նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ նիհարեցման համար կիրառվող GLP-1 դեղամիջոցների տարածումը կարող է էապես փոխել սպառողական վարքագիծը։ PwC Strategy&-ի տվյալներով՝ հատկապես բերանով ընդունվող նոր դեղահաբի հաստատումից հետո օգտվողների թիվը երկրում կարող է մոտ երեք միլիոնից հասնել յոթ միլիոնի մինչև 2027 թվականը։ Հետազոտության համաձայն՝ այդ փոփոխությունը կարող է վերաձևել սննդի, առողջարար ապրանքների, մարզական և առօրյա ծախսերի կառուցվածքը։
Մեծ Բրիտանիայի Առողջապահության ազգային ծառայությունում կիրառման համար հաստատվել է տեպլիզումաբ դեղամիջոցը, որը կարող է մինչև երեք տարով հետաձգել առաջին տիպի շաքարախտի կլինիկական դրսևորումը։ Որոշումը հրապարակել է Առողջապահության և խնամքի գերազանցության ազգային ինստիտուտը՝ այն նախատեսելով ութ տարեկանից բարձր երեխաների և մեծահասակների համար, որոնց մոտ հիվանդությունն առկա է վաղ փուլում՝ մինչև ախտանշանների ի հայտ գալը։ Մասնագետները սա գնահատում են որպես կարևոր շրջադարձ, քանի որ խոսքը ոչ թե միայն ինսուլինային վերահսկման, այլ հիվանդության հիմքում ընկած իմունային գործընթացի վրա ազդելու մասին է։
Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նույնիսկ համեմատաբար կարճ ժամանակով մեքենա վարելը կարող է ծանրաբեռնել ուղեղը, իսկ հոգնած վիճակում ղեկին նստելը վտանգով համադրելի է ալկոհոլի ազդեցության պայմաններում վարելուն։ Գիտնականները պարզաբանում են, որ վարումը միաժամանակ ներգրավում է ուշադրության, տեսողական ընկալման, շարժումների համակարգման և որոշումների ընդունման համար պատասխանատու մի շարք ուղեղային կենտրոններ։ Այդ պատճառով քնկոտությունն ու հոգնածությունը նվազեցնում են արձագանքման արագությունը և մեծացնում վթարի հավանականությունը։ Թեման գործնական նշանակություն ունի նաև հայ վարորդների համար, հատկապես ամառային ուղևորությունների և երկարատև ճանապարհներին։
Ֆիզիկական պակաս շարժունությունը մեծացնում է ոչ միայն երկրորդ տիպի շաքարախտի և այլ երկարատև հիվանդությունների, այլև մտավոր գործառույթների թուլացման վտանգը։ Վերջին հետազոտություններից մեկը, որի շրջանակում ուսումնասիրվել են 24 ընտանիքների փորձառությունները, ցույց է տալիս, որ ընտանիքով միասին կազմակերպվող շարժական զբաղմունքը կարող է օգնել և՛ առողջությանը, և՛ սովորելու, հիշելու ու կենտրոնանալու կարողություններին։ Հետազոտողները առանձնացնում են հատկապես այն հանգամանքը, որ ծնողների և երեխաների փոխադարձ օրինակն ուժեղ խթան կարող է դառնալ առավել ակտիվ կենսակերպի համար։
Գիտնականները զգուշացնում են, որ աճող ջերմաստիճանները ոչ միայն բարդացնում են բացօթյա շարժունակությունը, այլև կարող են երկարաժամկետ առողջական հետևանքներ առաջացնել, եթե մարդիկ շոգի պատճառով նվազեցնեն ֆիզիկական ակտիվությունը։ Այս խնդիրը առավել հրատապ է ամռան ամիսներին, երբ ծայրահեղ շոգը տարածվում է տարբեր երկրներում, իսկ մեծ մրցաշարերում, ներառյալ 2026 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Մեքսիկայում, արդեն քննարկվում են լրացուցիչ ջրային ընդմիջումներ։ Մասնագետների խոսքով՝ շոգին մարզվելիս օրգանիզմը միաժամանակ փորձում է սառչել և մկաններին թթվածին մատակարարել, ինչն ավելացնում է հոգնածության և ջերմահարվածության վտանգը։ Այդուհանդերձ, ճիշտ ժամի, վայրի և ծանրաբեռնվածության ընտրությամբ հնարավոր է պահպանել ակտիվ կենսակերպը նաև բարձր ջերմաստիճանների պայմաններում։