Մասնագետը նշել է պատերազմական ՊՏՍՀ-ի զարգացման հիմնական գործոնները
Պատերազմական հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման զարգացման վրա ազդում են թե՛ զինծառայողի անձնական փորձը, թե՛ նրա մասնակցության բնույթը մարտական գործողություններին։ Այս մասին «Լենտա.ռու»-ին ասել է կլինիկական հոգեբանության մասնագետ, հոգեբանական գիտությունների թեկնածու Վիկտորյա Կրասնովա-Գոլևան։ Մասնագետի խոսքով՝ կարևոր են նաև ծառայակիցների աջակցությունը և տուն վերադարձից հետո ընտանիքի ու հասարակության վերաբերմունքը։
Պատերազմական հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման առաջացումը միակ պատճառ չունի. այն ձևավորվում է մի քանի գործոնների ազդեցությամբ։ Այս մասին «Լենտա.ռու»-ին տված հարցազրույցում նշել է կլինիկական հոգեբանության մասնագետ, հոգեբանական գիտությունների թեկնածու Վիկտորյա Կրասնովա-Գոլևան՝ անդրադառնալով զինծառայողների հոգեբանական վերապրումներին մարտական ծառայությունից հետո։
Ինչն է մեծացնում ռիսկը
Մասնագետի խոսքով՝ առաջնային նշանակություն ունեն մարտական փորձի ինտենսիվությունը, վտանգի երկարատևությունը և մարդու անձնական կենսափորձը։ Որոշակի դեր է խաղում նաև այն, թե որքան հստակ աջակցություն է ստանում զինծառայողը ծառայակիցներից՝ հատկապես այն պայմաններում, երբ երկար ժամանակ ենթարկվում է լարվածության ու սպառնալիքի։
Կրասնովա-Գոլևան ընդգծել է, որ այս հարցում «ճշգրիտ պատասխան» չկա, քանի որ յուրաքանչյուր դեպք անհատական է։ Սակայն հենց այդ գործոնների համադրությունն է հաճախ որոշում, թե արդյոք հետագա շրջանում կզարգանան ծանր հոգեբանական հետևանքներ։
Տուն վերադարձը՝ որպես հարմարվելու փուլ
Պատերազմից վերադարձը ևս կարող է էապես ազդել հոգեբանական վիճակի վրա։ Եթե ընտանիքը և շրջապատը ընդունում են զինծառայողի ապրածը առանց նվազեցնելու նրա փորձառության նշանակությունը, ապա հարմարվելու ընթացքը կարող է լինել ավելի մեղմ։
Մասնագետի դիտարկմամբ՝ հասարակական վերաբերմունքը կարևոր է այնքանով, որքանով այն օգնում է մարդուն չզգալ մեկուսացում և չամաչել իր ապրածից։ Այդ դեպքում հետտրավմատիկ դրսևորումները կարող են լինել ավելի մեղմ, իսկ վերաինտեգրումը՝ ավելի դյուրին։
Մասնագիտական գնահատման կարևորությունը
ՊՏՍՀ-ի թեման վերջին տարիներին հաճախ է բարձրացվում ռազմական հոգեբանության և վերականգնման համատեքստում։ Ռուսական հոգեբույժներն ավելի վաղ առաջարկել էին սահմանափակել զինծառայողների ներկայությունը առաջնագծում՝ կարծելով, որ այն չպետք է գերազանցի վեց ամիսը։ Այդ մոտեցումը ևս կապված է երկարատև լարվածության կուտակման ռիսկի նվազեցման հետ։
Հոգեբանների գնահատմամբ՝ նման խնդիրների կանխարգելման համար անհրաժեշտ է ոչ միայն ծառայության ընթացքում աջակցություն, այլ նաև վերադարձից հետո շարունակական հոգեբանական օգնություն։ Դա հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ մարդը երկար ժամանակ եղել է կյանքին սպառնացող միջավայրում։