<p>Վերջին ամիսներին արհեստական բանականության առաջընթացը կրկին համաշխարհային ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել՝ մաթեմատիկայի, գենոմիկայի և այլ ոլորտներում արձանագրած արդյունքներով։ Սակայն գիտնականներն ու հոգեբանները հիշեցնում են, որ տեխնոլոգիական ձեռքբերումների կողքին չպետք է ստվերվի մարդկային փորձի մեկ այլ կարևոր չափում՝ զարմանքը։</p><p>Բերքլիի համալսարանի հոգեբան Դաչեր Քելթների ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մարդկանց մեծ մասի մոտ զարմանքի զգացումը հաճախ առաջանում է ոչ թե բնությունից կամ կրոնական փորձառությունից, այլ այլ մարդկանց քաջությունից, բարությունից ու անձնազոհությունից։ Այս դիտարկումը նոր լույս է սփռում այն հարցի վրա, թե ինչն է մեզ իրականում հիացնում ժամանակակից աշխարհում։</p>
Հարաբերությունների թերապևտները նորից ուշադրություն են հրավիրում այն հարցին, թե ինչու են որոշ զույգեր կարողանում կանգնեցնել փլուզումը, իսկ մյուսները՝ ոչ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ կրկնվող վեճերը հաճախ կապված են ոչ թե մեկ պատահական խնդրի, այլ տարիներով չլուծված խորքային հակասությունների հետ։ Միևնույն ժամանակ մասնագետները շեշտում են՝ հաջող ելքը հնարավոր է, եթե երկու կողմն էլ պատրաստ են աշխատել հարաբերության վրա։
Արցունքները հաճախ վրա են հասնում այն պահին, երբ դա ամենից քիչ է պետք՝ աշխատանքային զրույցի, բժշկական այցի կամ բարդ քննարկման ընթացքում։ Հոգեբանները նշում են, որ հնարավոր է կրճատել լացի ուժգնությունը կամ փոքր-ինչ հետաձգել այն, եթե արձագանքել առաջին նշաններին։ Դրա համար կարևոր է հասկանալ, որ լացը ոչ թե պարզապես կամքի պակաս է, այլ նյարդային համակարգի բարդ արձագանք։
Պատերազմական հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման զարգացման վրա ազդում են թե՛ զինծառայողի անձնական փորձը, թե՛ նրա մասնակցության բնույթը մարտական գործողություններին։ Այս մասին «Լենտա.ռու»-ին ասել է կլինիկական հոգեբանության մասնագետ, հոգեբանական գիտությունների թեկնածու Վիկտորյա Կրասնովա-Գոլևան։ Մասնագետի խոսքով՝ կարևոր են նաև ծառայակիցների աջակցությունը և տուն վերադարձից հետո ընտանիքի ու հասարակության վերաբերմունքը։
Մարդիկ հաճախ փորձում են ամեն ինչ անել սեփական ուժերով՝ վախենալով թույլ թվալ կամ ուրիշներին ծանրաբեռնել։ Սակայն հոգեբաններն ընդգծում են, որ օգնություն խնդրելը թուլության նշան չէ, այլ առողջ ու հասուն վարքագիծ։ Նյուանսը հատկապես կարևոր է այն մարդկանց համար, ովքեր երկար տարիներ սովոր են եղել հոգ տանել մյուսների մասին ու իրենց կարիքները հետին պլան մղել։
ԱՄՆ-ի մի շարք ծերաբաններ և հանրային առողջության մասնագետներ զգուշացնում են, որ տարիքին վերաբերող նվաստացուցիչ կամ կարծրատիպային արտահայտությունները կարող են ազդել մարդու ֆիզիկական, մտավոր և ճանաչողական վիճակի վրա։ TIME-ի հրապարակման մեջ ներկայացված մասնագետները հղում են անում հատկապես Յեյլի հանրային առողջության դպրոցի պրոֆեսոր Բեքա Լևիի երկարամյա հետազոտություններին, ըստ որոնց՝ ծերացման հանդեպ դրական պատկերացումները կապված են ավելի լավ առողջական ելքերի հետ։ Նրանց գնահատմամբ՝ առօրյա լեզվում տարածված արտահայտությունները ոչ միայն արտացոլում են տարիքային խտրականությունը, այլև կարող են խորացնել այն։ Թեման կարևոր է նաև արագ ծերացող հասարակությունների համար, քանի որ վերաբերում է արժանապատիվ ծերացման, աշխատանքի, ինքնընկալման և հանրային առողջության հարցերին։