Ինչպես զսպել արցունքները լարված պահին
Արցունքները հաճախ վրա են հասնում այն պահին, երբ դա ամենից քիչ է պետք՝ աշխատանքային զրույցի, բժշկական այցի կամ բարդ քննարկման ընթացքում։ Հոգեբանները նշում են, որ հնարավոր է կրճատել լացի ուժգնությունը կամ փոքր-ինչ հետաձգել այն, եթե արձագանքել առաջին նշաններին։ Դրա համար կարևոր է հասկանալ, որ լացը ոչ թե պարզապես կամքի պակաս է, այլ նյարդային համակարգի բարդ արձագանք։
Արցունքները հաճախ սկսվում են այն պահին, երբ մարդը դրանց պատրաստ չէ՝ աշխատանքի գնահատման ժամանակ, դժվար խոսակցության, բժշկական հետազոտության կամ այլ անհարմար իրավիճակի մեջ։ Հոգեբանները նշում են, որ հնարավոր է ոչ թե «չարտասվել», այլ ժամանակավորապես մեղմել արձագանքը՝ առանց ձևացնել, թե ամեն ինչ նորմալ է։
Առաջին նշաններին արձագանքելն է վճռորոշը
Մասնագետների խոսքով՝ ամենաարդյունավետ մոտեցումը սկսվում է այն պահին, երբ աչքերը միայն թեթևակի են այրվում, իսկ շունչը փոխվում է։ Եթե սպասեք մինչև արցունքներն արդեն հոսեն, դրանք վերահսկելը զգալիորեն ավելի դժվար կլինի։ Հոգեբան Լորեն Բայլսման ընդգծում է, որ զգացմունքները հետ քաշելը շատ ավելի հեշտ է վաղ փուլում, քան այն ժամանակ, երբ լացը արդեն սկսվել է։
Նաև կարևոր է հասկանալ, որ լացը կամքի պարզ գործողություն չէ։ Այն կապված է ուղեղի, մարմնի և զգացմունքների կարգավորման բարդ փոխազդեցության հետ, ուստի ներքին կտրուկ «ոչ»-ը միշտ չէ, որ արդյունք է տալիս։
Ինչու է լացը դժվար կառավարելի
Թերապևտ Ջուլիեթ Կյունլեն լացը բնութագրում է որպես նյարդային համակարգի համար բացվող «արտահոսքի փական»։ Նրա խոսքով՝ երբ մարդը լաց է լինում, մարմինը կարծես թույլ է տալիս ներսում կուտակված լարվածությանը դուրս գալ։ Փոքր լաբորատոր ուսումնասիրություններից մեկը ցույց է տվել, որ կանանց սրտի զարկերը լացից անմիջապես առաջ և դրա ընթացքում բարձրացել են, ապա արագ վերադարձել են նախնական մակարդակին, իսկ շնչառությունը դանդաղել է։
Այս դիտարկումները վկայում են, որ լացը հաճախ սկսվում է բարձրացած լարվածության պայմաններում, ապա օգնում է օրգանիզմին վերադառնալ խաղաղ վիճակի։ Այդ պատճառով մասնագետները խորհուրդ են տալիս ոչ թե ամաչել արձագանքից, այլ փորձել կառավարել դրա ընթացքը։
Ինչ անել, երբ արցունքները գալիս են անհարմար պահին
Առաջինը՝ փորձեք կենտրոնանալ շնչառության վրա և դանդաղեցնել այն։ Երկրորդը՝ լարեք կամ մեղմ շարժեք մարմնի փոքր մկանային խմբերը, օրինակ՝ ձեռքերը կամ մատները, որպեսզի ուշադրությունը մի պահ շեղվի։ Երրորդը՝ եթե հնարավոր է, կարճ ընդմիջում վերցրեք, ջուր խմեք կամ փոխեք միջավայրը, քանի որ երբեմն մի քանի վայրկյան իսկապես բավական է արձագանքը թուլացնելու համար։
Մասնագետները միաժամանակ հիշեցնում են, որ լացը ինքնին խնդիր չէ։ Այն չի նշանակում՝ մարդը թույլ է կամ անբավարար կայուն, և չկա «նորմալ» արցունքների պարտադիր չափ։ Կարևորն այն է, որ զգացմունքը ունենա դուրս գալու առողջ ճանապարհ՝ մենակության, մտերիմ մարդու, ընկերների կամ հոգեթերապևտի հետ զրույցի միջոցով։