Տարիքի մասին խոսքը կարող է ազդել առողջության վրա, զգուշացնում են մասնագետները
ԱՄՆ-ի մի շարք ծերաբաններ և հանրային առողջության մասնագետներ զգուշացնում են, որ տարիքին վերաբերող նվաստացուցիչ կամ կարծրատիպային արտահայտությունները կարող են ազդել մարդու ֆիզիկական, մտավոր և ճանաչողական վիճակի վրա։ TIME-ի հրապարակման մեջ ներկայացված մասնագետները հղում են անում հատկապես Յեյլի հանրային առողջության դպրոցի պրոֆեսոր Բեքա Լևիի երկարամյա հետազոտություններին, ըստ որոնց՝ ծերացման հանդեպ դրական պատկերացումները կապված են ավելի լավ առողջական ելքերի հետ։ Նրանց գնահատմամբ՝ առօրյա լեզվում տարածված արտահայտությունները ոչ միայն արտացոլում են տարիքային խտրականությունը, այլև կարող են խորացնել այն։ Թեման կարևոր է նաև արագ ծերացող հասարակությունների համար, քանի որ վերաբերում է արժանապատիվ ծերացման, աշխատանքի, ինքնընկալման և հանրային առողջության հարցերին։
Ամերիկացի մասնագետները կոչ են անում վերանայել ծերացման մասին առօրյա խոսքը՝ պնդելով, որ լեզուն այստեղ միայն արտահայտչամիջոց չէ, այլև առողջության վրա ազդող գործոն։ TIME-ի հրապարակման մեջ ներառված գնահատականների համաձայն՝ «ես արդեն չափազանց ծեր եմ դրա համար», «սա պարզապես ծերության պահ է» կամ «այստեղից ամեն ինչ միայն վար է գնալու» տիպի արտահայտությունները կարող են մարդու մեջ ամրացնել այնպիսի համոզումներ, որոնք հետագայում կապված են ավելի վատ առողջական արդյունքների հետ։
Հիմնական գիտական հենակետերից մեկը Յեյլի հանրային առողջության դպրոցի պրոֆեսոր Բեքա Լևիի բազմամյա ուսումնասիրություններն են։ Դրանք ցույց են տվել, որ ծերացման հանդեպ ավելի դրական վերաբերմունք ունեցող մարդիկ միջինում ցուցաբերում են ավելի լավ շարժունակություն, հիշողության ավելի կայուն ցուցանիշներ և ինքնախնամքի ավելի բարձր մակարդակ։ Հետազոտություններում նշվում է նաև, որ բացասական տարիքային կարծրատիպերի ներքինացումն առնչվում է ֆիզիկական ու ճանաչողական վիճակի վատթարացման հետ։
Լեզու, որն ամրացնում է կարծրատիպը
Մասնագետների քննադատության կենտրոնում այն արտահայտություններն են, որոնք ծերությունն ինքնին ներկայացնում են որպես անկման հոմանիշ։ Նրանց համոզմամբ՝ «ծեր շունը նոր հնարքներ չի սովորում» կամ «տարիքին համապատասխան չէ» տեսակետները չեն համապատասխանում ժամանակակից գիտական պատկերացումներին։ Նյարդաբանական ճկունության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մարդը կարող է նոր գիտելիքներ ու հմտություններ ձեռք բերել նաև կյանքի ավելի ուշ փուլերում, իսկ առանձին ճանաչողական ունակություններ նույնիսկ կարող են զարգանալ տարիքի հետ։
Նույն քննադատությունը վերաբերում է նաև, առաջին հայացքից, բարեհաճ հնչող ձևակերպումներին՝ օրինակ «դուք լավ տեսք ունեք ձեր տարիքի համար» կամ «երիտասարդ տիկին» դիմելաձևին։ Ըստ մասնագետների՝ նման խոսքը կրկին ենթադրում է, թե երիտասարդությունն ավելի բարձր արժեք ունի, իսկ ծերությունը մի վիճակ է, որից պետք է լեզվականորեն հեռու մնալ։ Այդ պատճառով նրանք կոչ են անում մարդու տարիքը չդարձնել գնահատանքի կամ հեգնանքի առանցք։
Առողջ ծերացում՝ առանց «հաջողության» պարտադրանքի
Հեղինակները կասկածի տակ են դնում նաև «հաջող ծերացում» լայնորեն օգտագործվող գաղափարը։ Նրանց դիտարկմամբ՝ այն հաճախ անտեսում է այն իրողությունը, որ մարդիկ ծերանում են տարբեր ճանապարհներով, իսկ առողջական սահմանափակումների առկայությունը չի նշանակում, թե ինչ-որ մեկը «ձախողել» է ծերանալը։ Ավելի ընդունելի մոտեցում, նրանց կարծիքով, այն է, երբ հասարակությունը նպաստում է արժանապատիվ և բազմազան ծերացման պատկերին, ոչ թե մեկ չափանիշ է պարտադրում բոլորին։
Այս քննարկումը նշանակալի է նաև Հայաստանի համար, որտեղ ժողովրդագրական փոփոխությունները, աշխատանքի շուկայի կառուցվածքը և առողջապահական մարտահրավերները ծերացման թեման դարձնում են ավելի տեսանելի։ Մասնագետների հիմնական ուղերձն այն է, որ տարիքին վերաբերող բառապաշարի փոփոխությունը զուտ լեզվական ճշտում չէ. այն վերաբերում է հասարակական վերաբերմունքին, ինքնարժեքին և հանրային առողջության երկարաժամկետ արդյունքներին։
Աղբյուր՝ Time Magazine