Արհեստական բանականության դարում մարդկային զարմանքի արժեքը
<p>Վերջին ամիսներին արհեստական բանականության առաջընթացը կրկին համաշխարհային ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել՝ մաթեմատիկայի, գենոմիկայի և այլ ոլորտներում արձանագրած արդյունքներով։ Սակայն գիտնականներն ու հոգեբանները հիշեցնում են, որ տեխնոլոգիական ձեռքբերումների կողքին չպետք է ստվերվի մարդկային փորձի մեկ այլ կարևոր չափում՝ զարմանքը։</p><p>Բերքլիի համալսարանի հոգեբան Դաչեր Քելթների ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մարդկանց մեծ մասի մոտ զարմանքի զգացումը հաճախ առաջանում է ոչ թե բնությունից կամ կրոնական փորձառությունից, այլ այլ մարդկանց քաջությունից, բարությունից ու անձնազոհությունից։ Այս դիտարկումը նոր լույս է սփռում այն հարցի վրա, թե ինչն է մեզ իրականում հիացնում ժամանակակից աշխարհում։</p>
ԱԻ-ի ձեռքբերումները և մարդկային հայացքը
Արհեստական բանականության վերջին առաջընթացները նորից ու նորից ապացուցում են, թե որքան արագ է փոխվում տեխնոլոգիական դաշտը։ Վերջին ամիսներին տարածված հաղորդումները մաթեմատիկական խնդիրների լուծումների և գենոմի բարդ հաշվարկների մասին ցույց են տալիս, որ մեքենայական համակարգերը կարող են հասնել այնպիսի մակարդակի, որն ընդամենը մի քանի տարի առաջ անհավանական էր թվում։
Սակայն նման հաջողությունների ֆոնին ավելի հաճախ է բարձրանում մեկ այլ հարց՝ ինչ է մնում մարդու ներսում, երբ զարմանքի աղբյուրը դառնում են մեքենաները։ Հենց այստեղ է կարևոր դառնում այն դիտարկումը, որ զարմանքը միայն տեխնիկական նվաճումների արձագանքը չէ, այլ նաև մարդկային փորձառության խորքային մաս։
Ի՞նչն է իրականում զարմանք հարուցում
Բերքլիի համալսարանի հոգեբան Դաչեր Քելթները զարմանքը բնորոշում է որպես զգացում, որն առաջանում է մարդու ընկալումից վեր կանգնած, լայն ու գերազանցող երևույթի առջև։ Նրա հետազոտություններն ընդգրկել են 26 երկրից հավաքված 2600 պատմություն և ցույց են տվել, որ զարմանքի ամենատարածված աղբյուրը հաճախ ոչ թե բնությունն է, այլ այլ մարդկանց արարքները։
Քելթները այդ երևույթը կոչում է «բարոյական գեղեցկություն»՝ նկատի ունենալով մարդկանց բարությունը, քաջությունը, ուժը կամ անձնազոհությունը։ Ուսումնասիրության մեջ զարմանքի զգացում առաջացրած դեպքերի 95 տոկոսը կապված էր այնպիսի գործողությունների հետ, որոնց միջոցով մարդիկ օգնել էին ուրիշներին։
Մարդկային բարությունը՝ որպես ամենօրյա զարմանալի փորձ
Քելթների դիտարկմամբ՝ զարմանքի աղբյուր կարող է լինել ոչ միայն մեկ մեծ իրադարձություն, այլև կյանքի առօրյա դրվագները՝ հավաքական շարժումը, բնությունը, երաժշտությունը, տեսողական գեղեցկությունը, հոգևոր փորձառությունը և հատկապես մարդկային վարքը։ Այս մոտեցումը հիշեցնում է, որ հիացմունքը միշտ չէ, որ կապված է բացառիկ տեխնոլոգիաների կամ բարձր ծախսերի հետ։
Գիտնականը շեշտում է, որ զարմանք զգալու համար հարկավոր չեն ո՛չ գումար, ո՛չ էլ որևէ նյութական ռեսուրս։ Բավական է կանգ առնել, նկատել շրջակա աշխարհը և գնահատել այն դրսևորումները, որոնցում արտահայտվում է մարդկային քաջությունն ու բարությունը։ Արհեստական բանականությունը կարող է ապշեցնել իր հնարավորություններով, սակայն մարդը շարունակում է մնալ այն էակը, որի արարքներում հաճախ ծնվում է ամենախոր զարմանքը։