Քունը լրացնելը՝ չափի մեջ. մասնագետները զգուշացնում են չափազանց երկար «լի-էնի» մասին
Անգլալեզու նոր հոդվածը անդրադառնում է քունը լրացնելու հարցին և պարզաբանում, որ մեկ-երկու ժամ հավելյալ քունը կարող է մեղմել վատ գիշերվա հետևանքները։ Միաժամանակ մասնագետները զգուշացնում են, որ շաբաթավերջյան չափազանց երկար քունը կարող է խախտել կենսառիթմը և ոչ միշտ է օգտակար։ Հոդվածը հիմնվում է քնի կարգավորման մասին ֆիզիոլոգիական տվյալների և տարբեր հետազոտությունների վրա։
Քնի պակասը՝ տարածված խնդիր
Վատ գիշերից հետո շատերը փորձում են «լրացնել» կորցրած քունը՝ երկար քնելով շաբաթավերջին կամ վաղ քնելու միջոցով։ Մասնագետների դիտարկմամբ՝ մեկ անգամվա պակասը այլ բան է, իսկ շաբաթվա ընթացքում շարունակվող անբավարար քունը՝ բոլորովին այլ, քանի որ այն ազդում է ուշադրության, տրամադրության և ընդհանուր ինքնազգացողության վրա։
Ըստ քնի վերաբերյալ ընդհանուր առաջարկությունների՝ մեծահասակներին սովորաբար հարկավոր է մոտ յոթից ինը ժամ քուն, իսկ դեռահասներին՝ ութից տասը ժամ։ Սակայն աշխատանքային գրաֆիկը, ուսումը և առօրյա պարտավորությունները շատերի համար դժվարացնում են այդ չափաքանակին հասնելը, ինչի պատճառով «լի-էնի» սովորությունը դարձել է սովորական երևույթ։
Ինչ է կատարվում օրգանիզմում
Քնի կարգավորումը պայմանավորված է երկու հիմնական մեխանիզմով՝ քնի ճնշմամբ և կենսաբանական ժամացույցով։ Առաջինն ուժեղանում է, որքան երկար ենք արթուն մնում, երկրորդը ձևավորվում է լույսի, մթության, սննդի ընդունման և շարժման ազդեցությամբ։ Երբ մարդը փորձում է երկար քնով փոխհատուցել պակասը, այդ հավասարակշռությունը կարող է խախտվել, և երեկոյան քնելը նորից դժվարանալ։
Հենց այդ պատճառով մասնագետները խորհուրդ են տալիս քունը լրացնել չափավոր կերպով։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մոտ մեկից երկու ժամ հավելյալ քունը շատերի համար կարող է լինել այն միջինը, որն օգնում է նվազեցնել բացասական հետևանքները՝ առանց կենսառիթմը զգալիորեն խաթարելու։
Որն է առավել օգտակար սահմանը
Ամերիկայում և Կորեայում անցկացված ուսումնասիրությունները կապել են այդ չափավոր հավելյալ քունը դեպրեսիայի ավելի ցածր ռիսկի հետ։ Նույնատիպ միտում նկատվել է նաև քրոնիկ քնի պակաս ունեցող մեծահասակների մոտ, որոնց շրջանում արձանագրվել է բորբոքման ավելի ցածր մակարդակ։ Երիտասարդների վերաբերյալ տվյալները ևս ցույց են տվել, որ չափավոր փոխհատուցումը կարող է կապված լինել անհանգստության և ընկճվածության ավելի ցածր հավանականության հետ։
Մասնագետների եզրակացությունը պարզ է՝ քունը լրացնել կարելի է, սակայն ոչ անսահմանափակ կերպով։ Ավելի օգտակար է պահպանել համեմատաբար կայուն ժամերը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում հանգստի պակասը լրացնել ոչ թե չափազանց երկար քնով, այլ մեղմ ու կանոնավոր կերպով։
Աղբյուր՝ BBC Future