Գիտնականները պարզել են՝ Եվրոպայի ամենավտանգավոր տիզը որսում է հիմնականում գիշերով
Բրիտանացի և եվրոպացի հետազոտողների նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ոչխարային տիզը՝ Եվրոպայում Լայմի հիվանդության գլխավոր փոխանցողը, առավել ակտիվ է գիշերային ժամերին։ Հետազոտությունը փոխում է պատկերացումը տիզերից վարակվելու ռիսկի մասին և կարևոր է մարդկանց ու կենդանիների պաշտպանությունը գնահատելու համար։
Գիշերային ակտիվություն՝ փոխված պատկերացումներով
Եվրոպայում հիվանդություն փոխանցող ամենաազդեցիկ արախնիդներից մեկը՝ ոչխարային տիզը, ըստ նոր ուսումնասիրության, որսում է հիմնականում գիշերով։ Այս եզրակացությունը փոխում է այն պատկերացումը, թե տիզերից վարակվելու գլխավոր վտանգը առաջանում է ցերեկային ժամերին։
Հետազոտությունը հրապարակվել է «Parasites & Vectors» գիտական հանդեսում և ընդգծում է, որ տիզերի վարքագծի մանրամասն ուսումնասիրությունը կարևոր է նրանց կրած վարակների ռիսկը գնահատելու համար։
Ինչ հիվանդություններ է փոխանցում տիզը
Ixodes ricinus անունով հայտնի ոչխարային տիզը համարվում է Լայմի հիվանդության գլխավոր փոխանցողը Եվրոպայում։ Այդ հիվանդությունը կապված է Borrelia burgdorferi բակտերիայի հետ և կարող է առաջացնել մաշկային կարմրած օղակաձև ցան, ջերմություն, դող, հոգնածություն, գլխացավ, մկանային ցավ և նյարդաբորբոքային ախտանշաններ։
Երեխաների մոտ երբեմն դիտվում է նաև դեմքի կաթված։ Հիվանդության ախտանշանները չեն առաջացնում հենց տիզը, այլ՝ նրա կրած բակտերիան։ Բացի այդ, նույն տիզերը կարող են տարածել այլ մակաբույծներ, որոնք կապվում են էնցեֆալիտի և կենդանիների մի շարք հիվանդությունների հետ։
Ինչպես է տիզը գտնում իր զոհին
Տիզերը կիրառոմ են «questing» կոչվող վարքագիծը. նրանք բարձրանում են բուսականության վրա, հետին ոտքերով ամրանում են, իսկ առաջային վերջույթները մեկնած սպասում են անցնող մարդու կամ կենդանու։ Այդ պահին նրանք կպչում են մաշկին և սկսում արյուն ծծել։
Նոր տվյալների համաձայն՝ այդ գործընթացը առավել հաճախ տեղի է ունենում գիշերային ժամերին, իսկ որոշ պայմաններում նաև լուսաբացին։ Սա նշանակում է, որ վտանգը կարող է բարձր լինել ոչ միայն զբոսանքի կամ անտառային աշխատանքի ժամանակ, այլև գիշերային հանգստի պայմաններում՝ հատկապես բարեխառն կլիմայով շրջաններում, այդ թվում՝ Միացյալ Թագավորությունում։
Կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը
Հետազոտողները նշում են, որ առաջիկայում ռիսկի պատկերը կարող է փոխվել նաև կլիմայի փոփոխության հետևանքով, քանի որ ջերմաստիճանի և խոնավության տատանումները ազդում են տիզերի վարքագծի վրա։ Նրանք կոչ են անում նման փորձերը կրկնել տարբեր վայրերում և տարբեր աղբյուրներից հավաքված տիզերի վրա՝ ավելի լիակատար պատկեր ստանալու համար։
Հայաստանի համար այս եզրակացությունները նույնպես հետաքրքրական են, քանի որ տիզերով փոխանցվող հիվանդությունները տարածված են նաև մեր տարածաշրջանում։ Գիշերային ակտիվության մասին տվյալները կարող են օգտակար լինել կանխարգելման միջոցառումները հստակեցնելու և բնակչության իրազեկումը բարձրացնելու համար։