Ինչո՞ւ է սուրճը սիրելի՝ չնայած դառնությանը. գիտնականները բացատրել են ուղեղի և աղիքի կապը
ԱՄՆ Կալիֆոռնիայի համալսարանի Սան Ֆրանցիսկոյի գիտնականները պարզել են, որ աղիքից ուղեղ փոխանցվող դանդաղ ազդանշանը օգնում է սովորել գնահատել ոչ միայն համը, այլև սննդի սննդարար արժեքը։ Հենց այդ մեխանիզմն, ըստ նրանց, կարող է բացատրել, թե ինչպես է սուրճը դառնում սիրելի՝ չնայած իր դառը համին։ Հետազոտությունը տպագրվել է «Nature» հանդեսում։
ԱՄՆ Կալիֆոռնիայի համալսարանի Սան Ֆրանցիսկոյի գիտնականները հաղորդել են մեխանիզմի մասին, որը կարող է բացատրել, թե ինչու են մարդիկ հաճախ սիրում դառը համ ունեցող սուրճը։ Հետազոտության համաձայն՝ աղիքից դեպի ուղեղ ընթացող դանդաղ ազդանշանը սովորեցնում է ճանաչել ոչ միայն համը, այլև սննդի սննդարար արժեքը։ Աշխատությունը տպագրվել է «Nature» ամսագրում։
Ինչպես է ուղեղը կապում համը և օգտակարությունը
Հետազոտողները պարզել են, որ դոպամինի որոշակի ուղի մասնակցում է սննդի մասին ուսուցմանը։ Եթե նախկինում ուշադրության կենտրոնում էին դոպամինի արագ ազդակները, որոնք ուղղորդում են վարքագիծը, ապա այժմ հայտնաբերվել է նաև նրա ավելի դանդաղ ազդեցությունը, որը ձևավորում է սննդի նկատմամբ նախընտրությունը։
Գիտնականների խոսքով՝ այդ գործընթացում ներգրավված են ուղեղի փորային տեգմենտալ գոտու դոպամին արտադրող նեյրոններն ու առաջային բազոլատերալ ամիգդալան։ Այս կապը թույլ է տալիս, որ ուղեղը միավորի համի մասին տեղեկությունն ու սննդարար արժեքի մասին ազդանշանը՝ ստեղծելով երկարաժամկետ նախասիրություն։
Ինչ ցույց տվեց փորձը մկների վրա
Փորձերի ընթացքում գիտնականները մկների ստամոքս են ներմուծել գլյուկոզայով ջուր կամ կաթնային խառնուրդի նման հեղուկ՝ շրջանցելով համային ընկալումը։ Արդյունքում նկատվել է դոպամինի կայուն արտազատում ուղեղի այն հատվածում, որը ներգրավված է սննդի արժեքի գնահատման մեջ։
Երբ այդ դոպամին արձակող նյարդաթելերը արհեստականորեն խթանվել են, մկները սկսել են նախապատվություն տալ անգամ այն համին, որը նախկինում չուներ կալորիական արժեք։ Սա, ըստ հեղինակների, վկայում է, որ օրգանիզմը կարող է սովորել սիրել սնունդը ոչ միայն լեզվով զգացած համի, այլև ստամոքսից եկող ազդանշանների միջոցով։
Ինչու է դա կարևոր նաև մարդկանց համար
Հետազոտությունը նոր լույս է սփռում այն բանի վրա, թե ինչպես է մարդը ժամանակի ընթացքում սկսում նախընտրել որոշ սնունդներ ու խմիչքներ։ Սուրճի դեպքում այդ սցենարը պատկերացվում է այսպես․ եթե ուղեղը բազմիցս կապում է դրա համը կոֆեինի աշխուժացնող ազդեցության հետ, ապա դառը ըմպելիքը կարող է աստիճանաբար դառնալ ցանկալի։
Գիտնականների գնահատմամբ՝ այս բացահայտումը կարող է ապագայում օգնել հասկանալու, թե ինչպես են ձևավորվում սննդային նախասիրությունները, և ինչպիսին կարող է լինել դրանց կարգավորման կենսաբանական հիմքը։