Ինչու դպրոցական հեղինակությունը երկար չի մարում հիշողությունից
Դպրոցական տարիների հեղինակությունն ու «գիտակցված» սանդղակը հաճախ չեն մարում անգամ ավարտից տասնամյակներ անց։ Այս մասին վկայում են նաև հոգեբանների դիտարկումները, ըստ որոնց՝ մարդիկ զարմանալի հստակությամբ հիշում են ոչ թե ուսուցիչներին կամ դասընկերների մեծ մասին, այլ ամենահայտնի աշակերտներին։ Մասնագետները նշում են, որ այդ հիշողությունները կապված են պատանեկության շրջանում սոցիալական կարգավիճակի առանձնահատուկ նշանակության հետ։
Պատանեկության անջնջելի աստիճանակարգը
Դպրոցական տարիների հեղինակությունն ու «ամենահայտնի» լինելու պատկերը շատերի հիշողության մեջ պահպանվում են զարմանալի կայունությամբ։ Տարիներ անց անգամ մարդիկ հեշտությամբ վերականգնում են այն ուսանողների կամ աշակերտների անունները, որոնք իշխում էին միջանցքներում, դասասենյակներում ու բակային հարաբերություններում։
Հոդվածում բերված անձնական պատմությունը ցույց է տալիս, թե որքան ուժեղ կարող էր լինել այդ ազդեցությունը նույնիսկ առերևույթ սովորական դպրոցական միջավայրում։ Փակ հասարակությունում մի քանի հանրահայտ աշակերտներ հաճախ սահմանում էին ոչ միայն մթնոլորտը, այլև մյուսների վարքագիծը։
Ինչ է ցույց տալիս հոգեբանական դիտարկումը
ԱՄՆ-ի Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանի հոգեբանության պրոֆեսոր Միթչ Փրինսթայնը, ուսումնասիրելով հարյուրավոր մարդկանց դպրոցական հիշողությունները, արձանագրել է, որ նախկին «արքա»-ների, «թագուհի»-ների և մարզական աստղերի կերպարները հիշվում են շատ ավելի հստակ, քան դասավանդողների կամ սովորական համադասարանցիների անունները։ Նրա խոսքով՝ այդ հիշողությունը պահպանվում է նույնիսկ դպրոցն ավարտելուց տասնամյակներ անց։
Փրինսթայնը շեշտում է, որ ժողովրդականությունը և համակրանքը նույն բանը չեն։ Համակրանքը, ըստ նրա, սովորաբար բերում է դրական հետևանքների՝ թե՛ առողջության, թե՛ աշխատանքի, թե՛ ուսման և հոգեբանական բարօրության մեջ, մինչդեռ բարձր կարգավիճակը միշտ չէ, որ նույնն է նշանակում։
Դպրոցը՝ հասարակության փոքր մոդել
Հետազոտողները վաղուց են նկատել, որ դպրոցական մշակույթը պարզապես մեծահասակների աշխարհի անհասուն տարբերակը չէ։ Այն ունի իր կանոնները, արժեքները և նշանները, որոնց շուրջ ձևավորվում են դաշինքներ, հակադրություններ ու հեղինակության կենտրոններ։ Այդ պատճառով էլ պատանեկության տարիներին ստացած տպավորությունները հաճախ դառնում են մարդու ինքնընկալման և հարաբերությունների վրա երկար ազդող հիշողություններ։
Արդյունքում դպրոցական տարիները շատերի համար մնում են ոչ միայն կրթության, այլև սոցիալական փորձառության շրջափուլ, որի հետևանքները զգացվում են շատ ավելի ուշ։ Հենց այդ պատճառով էլ դպրոցում ունեցած կարգավիճակի մասին հիշողությունները հաճախ չեն մարում՝ անկախ նրանից՝ մարդը եղել է ուշադրության կենտրոնում, թե դրա եզրին։
Աղբյուր՝ BBC Future