Ինչպես վաղօրոք պահպանել դաստակների առողջությունը
Դաստակների ցավն ու շարժունակության կորուստը կարող են առաջանալ շատ ավելի վաղ, քան սովորաբար ենթադրվում է։ Մասնագետների խոսքով՝ ամենօրյա աշխատանքը, գրավոր ու թվային ծանրաբեռնվածությունը և հին վնասվածքները ժամանակի ընթացքում կարող են մեծացնել արթրիտի վտանգը։ Դաստակների առողջությունը պահպանելու համար հարկ է զբաղվել դրանցով դեռևս այն փուլում, երբ խնդիրները տեսանելի չեն։
Դաստակների առողջությունը հաճախ գնահատվում է միայն այն ժամանակ, երբ ցավն արդեն խանգարում է առօրյային։ Սակայն մասնագետները հիշեցնում են՝ այս բարդ հոդերն անաղմուկ աշխատում են ամեն օր՝ գրելուց ու համակարգչով աշխատելուց մինչև ծանր առարկա բարձրացնելը, և հենց այդ պատճառով էլ արժե դրանց մասին մտածել վաղ փուլում։
Դաստակը մեկ հոդ չէ, այլ նուրբ համակարգ
Արտաքինից դաստակը թվում է պարզ միություն, սակայն իրականում այն կազմված է մի քանի մանր հոդերից, ութ փոքր ոսկրերից, նախաբազկի երկու երկար ոսկրերից և ափի ոսկրերի հիմքերից։ Այդ կառուցվածքը նրան տալիս է և՛ ուժ, և՛ ճկունություն, բայց նաև դարձնում է խոցելի՝ հատկապես վնասվածքների և տարիքի հետ կապված փոփոխությունների նկատմամբ։
Ֆլորիդայի Հարավային համալսարանի դասախոս Էնդրյու Աբադիրը նշում է, որ դաստակի յուրաքանչյուր կապան և ոսկր կապված է շատ ճշգրիտ հավասարակշռությամբ։ Երբ այդ համաչափությունը խախտվում է, սկսում են ձևավորվել արթրիտային փոփոխություններ, որոնք տարիների ընթացքում կարող են սահմանափակել շարժումը և առաջացնել ցավ։
Ինչն է արագացնում մաշվածությունը
Դաստակների վնասման պատճառները տարբեր են, սակայն ամենից հաճախ դրանք կապված են նախկին վնասվածքների և բնական ծերացման ազդեցության հետ։ Երիտասարդ տարիքում ստացած անհանգստացնող թվացող վնասվածքը տարիներ անց կարող է վերածվել քրոնիկ խնդրի, քանի որ հոդը աստիճանաբար կորցնում է իր կայունությունը։
Բժիշկները նաև ընդգծում են, որ դաստակի առողջությունը կապված է ոչ միայն սպորտի, այլև ամենօրյա սովորությունների հետ։ Երկարատև տպագրությունը, կրկնվող շարժումները, ծանր պայուսակ կրելը կամ դաստակի սխալ դիրքով աշխատանքը ժամանակի ընթացքում ավելացնում են ծանրաբեռնվածությունը։
Ինչպես ամրացնել և պահել շարժունակությունը
Մասնագետների խոսքով՝ օգտակար է սկսել պարզ վարժություններից, որոնք պահպանում են շարժման ծավալն ու ուժը։ Դրանց թվում են դաստակի ծալումն ու բացումը, ինչպես նաև թեքման ու շրջման շարժումները՝ փոքր դիմադրությամբ, օրինակ՝ թեթև կշռով կամ ռեզինե ժապավենով։
Կինեզիոլոգ Քիմի դիտարկմամբ՝ նման վարժությունները կարող են զգալիորեն օգնել հատկապես նրանց, ովքեր շատ են գրում կամ տպագրում։ Կրկնվող և կանոնավոր մարզումը նվազեցնում է հոդերի կարկամումը, պահպանում է ճկունությունը և օգնում է, որ դաստակները երկար տարիներ մնան աննկատ, բայց վստահ աշխատող մարմնի մաս։
Աղբյուր՝ BBC Future