Ինչպես որոշումներ ընդունել ավելի ճշգրիտ․ ինչ կարող են սովորեցնել մրջյունները
Գիտական դիտարկումները ցույց են տալիս, որ միջատների վարքագիծը կարող է օգտակար հուշումներ տալ նաև մարդկանց համար։ Հոդվածը ներկայացնում է, թե ինչպես են մրջյունները, ճանճերը և այլ միջատներ հաղթահարում ընտրության բարդությունը՝ օգտագործելով պարզ, բայց արդյունավետ մեխանիզմներ։ Այդ փորձը հետագայում ներշնչել է նաև որոշումների կայացման ալգորիթմներ մարդկային ոլորտներում։
Մարդը հաճախ վստահ է, թե միտքն ու վերլուծությունը նրան կանգնեցնում են բնության գագաթին։ Սակայն որոշումների ընդունման պահերին այդ վստահությունը միշտ չէ, որ օգնում է։ Երբ ընտրությունը բարդանում է, սխալ քայլերը դառնում են սովորական, իսկ պարզ թվացող հարցերը՝ անսպասելի դժվար։
Մրջյունների՝ համատեղ ընտրության մեխանիզմը
Այդ առումով ուշագրավ օրինակ են մրջյունները։ Նեստից դուրս եկող մի քանի մրջյուններ տարբեր ուղղություններով են շարժվում՝ որոնելով սննդի ամենահարմար վայրը։ Ճանապարհին նրանք թողնում են թույլ ֆերոմոնային հետք, որն աստիճանաբար գոլորշիանում է, իսկ մյուս մրջյունները հակված են հետևելու առավել ուժեղ նշանին։
Եթե որևէ ուղի արագ և հաջող է տանում դեպի սնունդ, վերադարձող մրջյունները կրկին ուժեղացնում են այդ հետքը։ Այդպես ժամանակի ընթացքում առավել արդյունավետ ճանապարհը դառնում է առավել նկատելի, և ամբողջ խումբը մեծ հավանականությամբ ընտրում է հենց այն։ Գիտնականների կարծիքով՝ սա ցույց է տալիս, թե ինչպես է պարզ անհատական վարքը վերածվում հավաքական խելամտության։
Ինչու է փոքր տարբերությունը կարևոր
Այս գործընթացում որոշիչ է ոչ միայն հաջող ուղին, այլև վարքագծային բազմազանությունը։ Երբ տարբեր մրջյուններ տարբեր տարբերակներ են ստուգում, խումբը ստանում է ավելի լայն պատկեր և կարողանում է արագ կողմնորոշվել։ Նման մոտեցումը մարդկային կյանքում հիշեցնում է, որ երբեմն պետք է փորձարկել մի քանի ճանապարհ, այլ ոչ թե միանգամից կառչել առաջին մտքից։
Հետազոտողները նշում են, որ միջատների նման համակարգերը երկար ժամանակ արդեն ներշնչել են ալգորիթմներ, որոնք կիրառվում են արդյունավետ որոնման, բաշխման և պլանավորման ոլորտներում։ Այսինքն՝ բնության մեջ ձևավորված լուծումները երբեմն կարող են ավելի գործնական լինել, քան առաջին հայացքից թվում է։
Դատողություն, բնազդ և փորձի արժեքը
Հոդվածում շեշտվում է նաև մի կարևոր միտք՝ մարդիկ հաճախ ճնշում են իրենց բնազդը՝ փորձելով ամեն ինչ բացատրել միայն տրամաբանությամբ։ Մինչդեռ երբեմն ներքին զգացողությունն է առաջինը զգուշացնում սխալի մասին։ Միևնույն ժամանակ, առանց փորձից սովորելու՝ անգամ ամենաուժեղ համոզմունքը կարող է բերել նույն սխալներին։
Միջատների օրինակը հիշեցնում է, որ լավ որոշումը միշտ չէ, որ ծնվում է միայն խոր վերլուծությունից։ Այն հաճախ ձևավորվում է փորձարկման, համեմատության, հետադարձ կապի և անհրաժեշտության դեպքում ուղղման միջոցով։ Այդ պարզ սկզբունքը կարող է օգտակար լինել ինչպես անհատական ընտրությունների, այնպես էլ ավելի բարդ հասարակական ու տնտեսական որոշումների դեպքում։
Աղբյուր՝ BBC Future