Ինչպես սովորել արթնանալ առանց զարթուցիչի
Ամերիկացի հեղինակ Էլի Հիրշլագը փորձել է վերադառնալ բնական արթնացման ռեժիմին՝ առանց զարթուցիչի։ Փորձը սկսվել է քնի հետազոտողների խորհրդով և ցույց է տվել, որ ճիշտ երեկոյան սովորությունները կարող են էապես փոխել առավոտյան վիճակը։ Հեղինակը մի քանի օր հետևել է սեփական քնի ժամերին՝ իր կենսառիթմը վերագտնելու համար։ Արդյունքում նա նկատել է, որ որոշ կարգապահության դեպքում առավոտյան արթնանալը կարող է դառնալ զգալիորեն ավելի հեշտ։
Ամերիկացի լրագրող և հեղինակ Էլի Հիրշլագը փորձարկել է, թե արդյոք հնարավոր է առավոտյան արթնանալ առանց զարթուցիչի՝ եթե կարգավորվեն քնի մյուս կարևոր կողմերը։ Փորձը նա սկսել է քնի մասնագետների խորհրդով՝ նկատելով, որ տարիքի հետ իր առավոտները դարձել են ծանր, իսկ երեկոյան քունը՝ անկայուն։
Կենսառիթմի կորուստն ու վերադարձը
Հիրշլագը հիշում է, որ պատանեկան տարիներին հաճախ արթնանում էր նախքան զարթուցիչը և հազվադեպ էր ուշանում դասերից։ Համալսարանում, երբ օրակարգը խախտվեց, նա սկսեց ավելի շատ ապավինել զարթուցիչին, իսկ աշխատանքային տարիներին կրկին կարողացավ վերադառնալ ավելի հաստատուն ռեժիմի։ Սակայն մոտ քառասունից հետո քունը սկսեց ուշ գալ, իսկ առավոտները՝ դժվարությամբ բացվել։
Փորձին նախապատրաստվելու համար նա մի քանի օր հետևեց, թե երբ է իրականում քնկոտություն զգում և երբ է առանց արթնացման պատրաստ լինում օրն սկսել։ Սովորաբար նա քնում էր յոթից ութ ժամ, բայց քնելու ժամը տատանվում էր մինչև ուշ գիշեր։ Այդ անկայունությունը, նրա խոսքով, երբեմն հանգեցնում էր նաև կեսգիշերային արթնացումների և կրկին քնելու դժվարության։
Մի շաբաթ առանց զարթուցիչի
Քնի հետազոտողների խորհուրդը պարզ էր՝ նախ հարկավոր է հասկանալ սեփական բնական ռիթմը, ապա միայն փորձել այն կարգավորել։ Հիրշլագը մեկ շաբաթ որոշեց չօգտվել զարթուցիչից և արձանագրեց, որ իրեն օգնել է նախօրոք պատրաստված լինելը։ Նա նշել է, որ որոշ օրեր քունը վրա է հասել շուրջ ժամը 23:30-ին, իսկ առավոտները երբեմն ինքնաբերաբար արթնացել է ութին մոտ։
Փորձի ընթացքում արդյունքները միատեսակ չեն եղել. առաջին օրերից մեկում նա արթնացել է մինչև ութը, սակայն կրկին նիրհել է մինչև 8:15։ Մեկ այլ գիշեր քունը եկել է մոտ նույն ժամին, բայց ստիպված է եղել օգնություն օգտագործել՝ քուն մտնելու համար լսելով հանգստացնող ձայնային տեսանյութ։ Այդ դեպքում էլ նա քնել է մինչև պահուստային զարթուցիչի զանգը։
Ինչ է ցույց տալիս փորձը
Երրորդ օրը հեղինակն ավելի զբաղված էր, ինչի հետևանքով ավելի շուտ քնեց և հաջորդ առավոտ արթնացավ բնականաբար՝ 7:10-ի սահմաններում։ Թեև նա դեռ մի փոքր մնաց անկողնում, սակայն կրկին չքնեց։ Նրա դիտարկումները ցույց տվեցին, որ առավոտյան առանց զարթուցիչի արթնանալը կախված է ոչ միայն քնի տևողությունից, այլև երեկոյան հաստատուն սովորություններից։
Հիրշլագի փորձը հիշեցնում է, որ կենսառիթմի կարգավորումը երկարաժամկետ գործընթաց է, ոչ թե մեկ գիշերվա լուծում։ Քնի ժամի կայունությունը, երեկոյան գերհոգնածությունից խուսափելը և մարմնի բնական ազդակներին ուշադրություն դարձնելը կարող են օգնել նվազեցնել զարթուցիչի կախվածությունը։
Աղբյուր՝ BBC Future