Գիտությունը բացատրում է՝ որքան փող է պետք երջանկության համար
Տարբեր երկրներում տասնամյակներ շարունակ անցկացված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ նյութական նպատակների չափազանց կարևորման դեպքում մարդու բարօրությունը հաճախ նվազում է։ Հետազոտողները նշում են, որ երջանկությունն անմիջականորեն չի աճում եկամտի հետ, եթե հարստությունը դառնում է կյանքի հիմնական նպատակ։ Արիստոտելի հին գաղափարներից մինչև ժամանակակից տվյալներ՝ քննարկումը շարունակում է մնալ նույնը՝ որքան է բավարար ապրելու համար, ոչ թե պարզապես կուտակելու։
Տասնամյակներ շարունակ տարբեր երկրներում կատարված հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նյութական նպատակների գերակայությունը հաճախ նվազեցնում է մարդու ինքնազգացողությունն ու կյանքի բավարարվածությունը։ Թեման այսօր էլ արդիական է՝ հատկապես այն պայմաններում, երբ համաշխարհային ամենաբարձր վարձատրությունները նոր չափեր են ստանում, իսկ եկամուտների անհավասարությունը խորանում է։
Հարստության աճը և երջանկության սահմանները
Վերջին շրջանում քննարկումը նոր թափ ստացավ այն բանից հետո, երբ Tesla-ի խորհուրդը Իլոն Մասքի համար առաջարկեց մեկ տրիլիոն դոլարի փոխհատուցման ծրագիր՝ աճի մի շարք հավակնոտ նպատակներ իրականացնելու դեպքում։ Մեկ այլ օրինակում էլ Ավստրալիայում հաղորդվեց, որ Virgin-ից հեռացող գործադիր տնօրեն Ջեյն Հրդլիկան կարող է ստանալ մոտ 50 միլիոն դոլարի բաժնետոմսեր և այլ վճարումներ։
Այս թվերը հեռու են սովորական աշխատողների իրականությունից, սակայն դրանք լավ ցույց են տալիս, թե որքան մեծ է վճարների տարբերությունը բարձրագույն ղեկավարների և միջին աշխատողների միջև։ ԱՄՆ-ում հարցումները վկայում են, որ մարդիկ կարծում են՝ CEO-ն միջին աշխատողից վաստակում է մոտ տասն անգամ ավելի, մինչդեռ արդար կհամարեին հինգ անգամ տարբերությունը։ Իրականում, սակայն, վերջին տասնամյակում այդ խզումը գնահատվել է 265-300 անգամ։ Ավստրալիայում քաղաքացիները կարծել են, թե տարբերությունը յոթ անգամ է, սակայն խոշոր ընկերությունների ղեկավարների եկամուտները վերջին ֆինանսական տարում միջին աշխատավարձից եղել են մոտ 55 անգամ բարձր։
Հին փիլիսոփայությունից մինչև ժամանակակից հետազոտություն
Երջանկության և նյութական ապահովության կապը մարդիկ փորձում են հասկանալ հազարավոր տարիներ։ Արիստոտելը «էուդայմոնիա» հասկացությամբ նկարագրում էր լավ ապրելու ուղին՝ ընդգծելով, որ բարօրությունը առավել հասու է այն մարդկանց, ովքեր զարգացրել են իրենց բնավորությունն ու միտքը և արտաքին բարիքները պահել են չափավորության սահմաններում։ Նրա դիտարկմամբ՝ կյանքի կենտրոնում չպետք է լինի միայն կուտակումը։
Ժամանակակից ուսումնասիրություններն այս միտքը մասամբ հաստատում են՝ ցույց տալով, որ որոշակի եկամուտը կարևոր է անվտանգության, առողջության և արժանապատիվ կյանքի համար, սակայն դրա սահմանը հատելուց հետո լրացուցիչ գումարը չի բերում համաչափ աճող երջանկություն։ Ըստ հետազոտողների՝ կարևոր են նաև հարաբերությունները, վստահությունը, կյանքի իմաստի զգացումը և համայնքային կապերը։
Անհավասարության սոցիալական գինը
Հարուստների և մնացածի միջև մեծացող տարբերությունը միայն տնտեսական խնդիր չէ։ Վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ Ավստրալիայում 2019-2020 թվականների տվյալներով ամենահարուստ 20 տոկոսը տնօրինել է երկրի հարստության շուրջ 62 տոկոսը։ Նման անհավասարությունը, մասնագետների կարծիքով, կարող է սնուցել սոցիալական լարվածություն, անվստահություն և համայնքային խնդիրներ, որոնք վերջիվերջո վնասում են ամբողջ հասարակության բարեկեցությանը։
Ամենահետաքրքիր եզրակացությունն այն է, որ ծայրահեղ հարստություն կուտակել ցանկացողները և անհավասարությունից առավել շահողներն այդ պատճառով պարտադիր չէ, որ ավելի երջանիկ լինեն։ Գիտական տվյալները հուշում են, որ բարօրության ամուր հիմքը ոչ թե անսահման կուտակումն է, այլ հավասարակշռությունը՝ նյութականի, անձնական արժեքների և հասարակական կապերի միջև։