Արհեստական արբանյակների աճը վտանգում է տիեզերքի դիտարկումները
Եվրոպական Հարավային աստղադիտարանի նոր ուսումնասիրությունը զգուշացնում է, որ Երկրի ուղեծիր ուղարկվող արբանյակների կտրուկ աճը կարող է լրջորեն խոչընդոտել տիեզերքի խորքային դիտարկումներին։ Խոսքը հատկապես այն ծրագրերի մասին է, որոնցով առաջիկայում նախատեսվում է գործարկել ավելի քան 1,7 միլիոն արբանյակ, մինչդեռ այժմ դրանց թիվը շուրջ 15 հազար է։ Գիտնականների գնահատմամբ՝ խնդիրը սպառնում է ոչ միայն մեծ աստղադիտարաններին, այլև մութ երկնքի լուսանկարիչներին։
Ուղեծրում աճող ծանրաբեռնվածությունը
Եվրոպական Հարավային աստղադիտարանը զգուշացրել է, որ Երկրի շուրջ արհեստական արբանյակների թվի աննախադեպ աճը կարող է զգալիորեն թուլացնել տիեզերքի խորքային ուսումնասիրությունների հնարավորությունները։ Կազմակերպության գնահատմամբ՝ եթե իրականացվեն ներկայում քննարկվող ծրագրերը, ուղեծիր կարող է դուրս բերվել ավելի քան 1,7 միլիոն արբանյակ, մինչդեռ այժմ դրանց թիվը շուրջ 15 հազար է։
Խոսքը հատկապես այն արբանյակների մասին է, որոնք արևի լույսը արտացոլելով պայծառ հետքեր են թողնում երկնքում։ Այդ հետքերը խաթարում են խոշոր աստղադիտակների դիտարկումները և դժվարացնում աղոտ գալակտիկաների, աստղերի ու այլ հեռավոր օբյեկտների ուսումնասիրությունը։
Ինչպես են ազդում դիտարկումների վրա
Աստղագետ Օլիվյե Հայնոն, որը հեղինակել է Astronomy & Astrophysics հանդեսում հրապարակված ուսումնասիրությունը, նշում է, որ յուրաքանչյուր արբանյակ, երբ անցնում է աստղադիտակի տեսադաշտով, թողնում է լուսավոր գիծ։ Եթե նման դեպքը մեկ անգամ է տեղի ունենում, վնասը սահմանափակ է, սակայն հազարավոր նման անցումներ արդեն լրջորեն աղավաղում են դիտարկվող պատկերները։
Հետազոտողները իրենց եզրակացությունները հիմնավորել են Չիլիի Ատակամա անապատում գտնվող Պարանալի աստղադիտարանի համար կազմված կանխատեսող մոդելների միջոցով։ Մոդելներից մեկը պատկերել է մեկ միլիոն արբանյակ ունեցող ուղեծրային համաստեղություն, որի դեպքում նոր լուսավորվող սարքերի զգալի մասը կերևար նույնիսկ մայրամուտից անմիջապես հետո՝ խոչընդոտելով Եվրոպական Հարավային աստղադիտարանի խոշոր հեռադիտակների աշխատանքը։
Տեխնոլոգիական առաջընթացի և գիտության բալանսը
Մասնագետները նշում են, որ արբանյակային ինտերնետի համաշխարհային նախագծերը, այդ թվում՝ SpaceX-ի Starlink-ը և Amazon-ի Leo ցանցը, արագացրել են ոլորտի զարգացումը 2019 թվականից ի վեր։ Միևնույն ժամանակ, գիտնականները շեշտում են, որ տվյալ ծառայությունների օգտակարությունը չպետք է անտեսվի, սակայն անհրաժեշտ է գտնել այնպիսի հավասարակշռություն, որը չի վնասի աստղագիտությանը։
Օլիվյե Հայնոյի խոսքով՝ գիտական ուսումնասիրությունները ժամանակ են պահանջում, մինչդեռ արբանյակներն արդեն արձակվում են։ Նրա դիտարկմամբ՝ եթե ուղեծրում լինեն մոտ 100 հազար սարքեր, վնասը դեռ կարող է ընդունելի սահմաններում մնալ, սակայն դրանից ավելի մեծ թվերը կստեղծեն լուրջ խնդիրներ։
Աղբյուր՝ The Independent