Ինչպես զով պահել տունը շոգի օրերին՝ առանց օդորակիչից կախվածության
Բրիտանացի մասնագետները զգուշացնում են, որ շոգային ալիքների պայմաններում օդորակիչների արագ տարածումը չի կարող համարվել միակ կամ լավագույն լուծումը։ Միացյալ Թագավորությունում անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ 2022 թվականի ամռանը բնակարանների մեծ մասը բախվել է գերտաքացման, իսկ օդորակիչների կիրառումը կտրուկ աճել է 40 աստիճան շոգից հետո։ Հետազոտության հեղինակների գնահատմամբ՝ առաջնահերթ պետք է նվազեցնել հովացման պահանջարկը՝ շենքերի մեկուսացման, ստվերավորման, օդափոխության և քաղաքային միջավայրի ճիշտ կազմակերպման միջոցով։ Թեման կարևոր է նաև Հայաստանի համար, որտեղ ամառային տևական շոգերը գնալով ավելի հաճախ են ծանրաբեռնում տնային տնտեսություններն ու էներգահամակարգը։
Միացյալ Թագավորությունում բնակլիմայական հարմարավետության հարցերով զբաղվող մասնագետները կոչ են անում շոգային ալիքների պայմաններում չդիտել օդորակիչը որպես առաջին և համընդհանուր միջոց։ Նրանց ներկայացրած տվյալներով՝ 2022 թվականի ամռանը հարցված տնային տնտեսությունների շուրջ 80 տոկոսը հայտնել է բնակարանի գերտաքացման մասին, իսկ օդորակիչների գնումները զգալիորեն աճել են նույն տարվա 40 աստիճան շոգից հետո։ Հեղինակների կարծիքով՝ եթե արձագանքը սահմանափակվի միայն նոր սարքերի տեղադրմամբ, ապա կաճեն թե՛ ծախսերը, թե՛ էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը, թե՛ սոցիալական անհավասարությունը։
Հետազոտությունը, որը ներառել է ավելի քան 1600 տնային տնտեսություն, արձանագրել է նաև, որ 2022 թվականի ամռանը երկու երրորդը օգտվել է օդափոխիչներից, իսկ մոտ յուրաքանչյուր հինգերորդը՝ օդորակիչից։ Դա ցույց է տալիս, թե որքան արագ կարող են փոխվել կենցաղային սովորությունները ծայրահեղ շոգից հետո։ Մասնագետները միաժամանակ հիշեցնում են, որ նման փոփոխությունը երկարաժամկետ հետևանքներ ունի ոչ միայն ընտանեկան բյուջեների, այլև ամբողջ էներգահամակարգի համար։
Հովացման պահանջարկը նախ պետք է կրճատել
Հետազոտության հիմնական եզրակացությունն այն է, որ ամռան համար պետք է կիրառել նույնպիսի սկզբունք, ինչ ձմռանը կիրառվում է ջերմամեկուսացման դեպքում՝ նախ նվազեցնել պահանջարկը, ապա միայն լրացնել մնացած կարիքը։ Դա նշանակում է արտաքին ստվերավորում, պատուհանների խելամիտ օգտագործում, գիշերային օդափոխություն, տանիքների և պատերի ջերմապաշտպան լուծումներ, ինչպես նաև շենքերի նախագծում, որը պակաս ջերմություն է կուտակում։ Այդ մոտեցումը հատկապես կարևոր է այն երկրների համար, որոնք դեռ նոր են բախվում հաճախացող ու երկարատև շոգերին։
Տաք կլիմա ունեցող երկրները, մասնավորապես Հարավային Եվրոպայում, վաղուց են կիրառել նման գործելակերպ։ Փակ պահվող շերտավարագույրները, բակային կանաչապատումը, ստվեր ստեղծող ճարտարապետական լուծումները և օրվա ամենաշոգ ժամերին կենցաղային ռեժիմի փոփոխությունը հաճախ թույլ են տալիս զգալիորեն մեղմել տների ներսի տաքացումը՝ առանց մեծ էներգածախսի։
Էներգետիկ և սոցիալական հետևանքները
Մասնագետների զգուշացմամբ՝ օդորակիչների զանգվածային օգտագործումը հենց այն ժամերին է բարձրացնում սպառումը, երբ ցանցն արդեն ծանրաբեռնված է։ Աղբյուրում նշվում է, որ 2022 և 2023 թվականներին Մեծ Բրիտանիայում նույնիսկ ժամանակավորապես վերագործարկվել է ածխային էլեկտրակայան՝ բարձր պահանջարկը սպասարկելու համար։ Այսպիսով, հովացման խնդրի տեխնիկական լուծումը կարող է միաժամանակ խորացնել արտանետումների և էներգետիկ կախվածության խնդիրը։
Հարցն ունի նաև սոցիալական կողմ։ Ավելի ապահով եկամուտ ունեցող ընտանիքների համար օդորակիչը արագ լուծում է, մինչդեռ խոցելի խմբերի համար նույն շոգը կարող է դառնալ առողջական վտանգ՝ առանց համարժեք պաշտպանության հնարավորության։ Հայաստանի համար այս քննարկումը նույնպես արդիական է. ամառային ջերմային ալիքների հաճախացման պայմաններում բնակարանաշինության որակը, քաղաքային կանաչ տարածքները և խելամիտ հովացման միջոցները կարող են ոչ պակաս կարևոր լինել, քան նոր տեխնիկայի գնումը։ Մասնագետների ընդհանուր եզրակացությունն է՝ օդորակիչը կարող է մնալ ծայրահեղ շոգի պահուստային միջոց, սակայն առաջնայինը պետք է լինի շենքերի և քաղաքային միջավայրի հարմարեցումը կլիմայական փոփոխությանը։