Պարարտանյութերի սղությունը կարող է նվազեցնել հողի և ջրի աղտոտումը ԱՄՆ-ում
Մերձավոր Արևելքում լարվածության պատճառով առաջացած պարարտանյութերի մատակարարման խափանումները սկսել են անդրադառնալ համաշխարհային գյուղատնտեսության վրա, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ում։ Գիտնականների գնահատմամբ՝ ֆերմերները կարող են կրճատել պարարտացման ծավալները կամ անցնել ավելի քիչ պարարտանյութ պահանջող մշակաբույսերի, ինչը կթանկացնի արտադրությունը, բայց որոշ տարածքներում կարող է նաև նվազեցնել հողի ու ջրի աղտոտումը։ Խոսքը հատկապես այն դաշտերի մասին է, որտեղ տարիներ շարունակ ավելցուկային սննդանյութեր են կուտակվել։ Նոր սեզոնը կպարզի, թե որքան երկար կարող են այդ պաշարները փոխհատուցել պակասը։
Պարարտանյութերի շուկան՝ լարվածության ճնշման տակ
Մերձավոր Արևելքում ստեղծված լարվածությունն ու Հորմուզի նեղուցի փակման հետևանքով խաթարված փոխադրումները սկսել են ազդել համաշխարհային պարարտանյութերի շուկայի վրա։ Տեղեկությունների համաձայն՝ խափանվում է աշխարհի առևտրով շրջանառվող գյուղատնտեսական պարարտանյութերի մոտ մեկ երրորդի մատակարարումը, իսկ գների աճը ստիպում է ֆերմերներին վերանայել ցանքային ծրագրերը։
ԱՄՆ-ում կանխատեսվում է, որ 2026 թվականին եգիպտացորենի ցանքատարածությունները կարող են կրճատվել մի քանի միլիոն ակրով՝ 2025 թվականի համեմատ։ Եգիպտացորենը երկրի ամենատարածված, բայց նաև առավել պարարտանյութատար մշակաբույսերից է, ուստի դրա շուրջ փոփոխությունները կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ թե՛ ներքին շուկայի, թե՛ համաշխարհային առաջարկի վրա։
Հողի մեջ կուտակված սննդանյութերի պաշարը
Սակայն իրավիճակը միանշանակ չէ։ Գյուղատնտեսական սննդային ցիկլերը և ջրային համակարգերի աղտոտումը ուսումնասիրող գիտնականների դիտարկմամբ՝ երկար տարիներ ավելցուկային պարարտացումից հետո շատ հողերում կուտակվել են զգալի սննդանյութեր, որոնք կարող են որոշ ժամանակով սնուցել բույսերը նույնիսկ առանց լրացուցիչ պարարտացման։
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ բարձր ինտենսիվությամբ մշակվող տարածքներում պարարտանյութերի կիրառումը երբեմն կարող է զգալիորեն կրճատվել՝ առանց բերքատվության էական անկման։ Այս հանգամանքը նշանակում է, որ որոշ դաշտերում ներկա պակասը կարող է մասամբ մեղմվել հողի ներսում առկա պաշարներով, թեև այդ հնարավորությունը կախված է յուրաքանչյուր հողամասի առանձնահատկություններից։
Արտադրության վտանգներն ու բնապահպանական հնարավոր շահերը
Միևնույն ժամանակ մասնագետները հիշեցնում են, որ պարարտանյութերի հասանելիության սահմանափակումը մնում է վտանգավոր համաշխարհային պարենային անվտանգության համար։ Շատ երկրներում ֆերմերները շարունակում են ավելի շատ ազոտ և ֆոսֆոր կիրառել, քան իրենց մշակաբույսերը իրականում պահանջում են, և այդ ավելցուկը տարիներ շարունակ կուտակվել է հողում։
Այդ կուտակված պաշարները, մի կողմից, կարող են կարճաժամկետ աջակցել բերքին, իսկ մյուս կողմից՝ հնարավորություն տալ նվազեցնել սննդանյութերի արտահոսքը դեպի գետեր ու լճեր։ Նոր աճող սեզոնը ցույց կտա, թե որքան ամուր է այդ բնական «բուֆերը» և արդյոք պարարտացման կրճատումը կարող է միաժամանակ պահպանել բերքատվությունը և բարելավել ջրերի որակը։
Աղբյուր՝ The Independent