Ինչու է քորը հաճելի, բայց քորը՝ վնասակար
Միչիգանի և Փիթսբուրգի համալսարանների հետազոտական շրջանակներում գիտնականները նոր տվյալներ են ստացել այն մասին, թե ինչու է քորը ժամանակավորապես հաճելի, սակայն հաճախ ուժեղացնում է բորբոքումը։ Մկների վրա անցկացված փորձերը ցույց են տվել, որ քերծելը ոչ միայն գրգռում է մաշկը, այլև ներգրավում է իմունային բջիջներ, որոնք ուժեղացնում են այտուցը։ Արդյունքները կարևոր են հատկապես միջատի խայթից, թունավոր բաղեղից և կոնտակտային դերմատիտից առաջացած քորի բուժման համար։
Քորը հաճախ թվում է աննշան անհարմարություն, սակայն այն կարող է արագ վերածվել ինքն իրեն սնուցող շրջանի, երբ մարդը սկսում է քերծել գրգռված հատվածը։ Պիտսբուրգի համալսարանի մաշկաբույժ Դենիել Կապլանի ղեկավարած հետազոտությունը նոր լույս է սփռում այդ երևույթի վրա՝ ցույց տալով, որ քերծելը ոչ միայն ժամանակավոր թեթևացում է տալիս, այլև ուժեղացնում է մաշկի բորբոքումը։
Քորը և քերծելու ֆիզիոլոգիան
Կապլանի խումբը ուսումնասիրել է ալերգիկ կոնտակտային դերմատիտը՝ մաշկի սովորական բորբոքային վիճակ, որը կարող է առաջանալ, օրինակ, թունավոր բաղեղից կամ զարդերի մեջ պարունակվող նիկելից։ Մկների ականջներին գրգռիչ նյութ կիրառելուց հետո կենդանիները քերծել են այդ տեղը, և այնտեղ արագ կուտակվել են բորբոքային իմունային բջիջներ, ինչի հետևանքով ուռուցքը ուժեղացել է։
Հետազոտողները համեմատել են նաև քոր զգացողությունը սահմանափակված կենդանիների հետ։ Այդ մկների մոտ ցանը եղել է զգալիորեն մեղմ, սակայն դեռ պարզ չէր՝ արդյոք տարբերությունը պայմանավորված է հենց քերծելու բացակայությամբ։ Այդ հարցին պատասխանելու համար նորմալ մկներին հագցվել են վետերինարական պաշտպանիչ օձիքների նման փոքր «կոնուսներ», որպեսզի նրանք կարողանան զգալ քորը, բայց չկարողանան քերծել։ Արդյունքը նույնն էր՝ ուռուցքը նվազել էր, իսկ բորբոքային բջիջների քանակը՝ պակասել։
Ինչու է քերծելը թեթևացում թվում
Գիտնականների կարծիքով՝ այս տվյալները համապատասխանում են մարդկանց ամենօրյա փորձին։ Միջատի խայթից կամ մաշկային գրգռումից հետո քերծելը մեկ-երկու ակնթարթով հաճելի է թվում, որովհետև փոխում է զգացողության բնույթը և ուղեղին փոխանցում այլ ազդակներ։ Սակայն այդ կարճատև թեթևացումը հաճախ ավարտվում է նոր քորով, ավելի մեծ կարմրությամբ և ավելի ուժեղ գրգռվածությամբ։
Քերծելու սովորությունը կենդանական աշխարհում բավական տարածված է՝ մարդկանցից մինչև ձկներ, ինչը հետազոտողներին հուշում է դրա էվոլյուցիոն հիմքի մասին։ Միաժամանակ փորձերը ցույց են տվել, որ քերծելը կարող է որոշ սահմանափակ պաշտպանական դեր ունենալ մաշկի մակերեսի մանրէներից, սակայն դա չի փոխում հիմնական փաստը՝ չափից ավելի քերծելը վնասում է հյուսվածքը և խորացնում բորբոքումը։
Ինչ են խորհուրդ տալիս բժիշկները
Մաշկաբանները խորհուրդ են տալիս նման դեպքերում օգտվել քորի դեմ քսուքներից և հանգստացնող միջոցներից, օրինակ՝ հիդրոկորտիզոնային քսուքից, կալամինային լոսյոնից կամ վարսակի ալյուրով լոգանքներից։ Կապլանը նաև նշում է, որ մենթոլ պարունակող քսուքները կարող են ժամանակավորապես մաշկին «ցրտի» զգացում հաղորդել և այդպիսով կտրել քոր-քերծում շղթան։ Նրա խոսքով՝ եթե մարդը կարողանա չքերծել գրգռված հատվածը, ապա հաճախ կոտրում է հենց այն շրջանը, որը երկարացնում է անհարմարությունը։
Այս բացատրությունը հատկապես կարևոր է միջատի խայթերից, թունավոր բաղեղից և կոնտակտային դերմատիտի այլ ձևերից տառապող մարդկանց համար։ Թեև քերծելու ցանկությունը բնական է, նոր հետազոտությունը ևս մեկ անգամ ընդգծում է՝ մաշկը հանգստացնելու ամենաարդյունավետ միջոցը ոչ թե քերծելն է, այլ բորբոքումը ժամանակին մեղմելը։
Աղբյուր՝ The Independent