Ինչո՞ւ է Նեպալը այդքան խոցելի ջրհեղեղների առաջ
· Աշխարհ
Նեպալում և Տիբեթի սահմանային հատվածներում գրանցված աղետալի ջրհեղեղները նորից ի ցույց դրեցին Հիմալայների լեռնային բնակավայրերի խոցելիությունը։ Երկրի իշխանությունները բացեիբաց կապում են վերջին աղետը կլիմայի փոփոխության հետ և միջազգային հանրությանը կոչ են անում համատեղ քայլերի։ Մասնագետների գնահատմամբ՝ տաքացող մոլորակի պայմաններում նման ծայրահեղ իրադարձությունները կարող են ավելի հաճախակի դառնալ։
Աղետը Նեպալի հյուսիսում
Նեպալում և Տիբեթի սահմանային հատվածներում գրանցված սաստիկ ջրհեղեղներն ու սողանքները ծանր հետևանքներ են թողել լեռնային բնակավայրերի վրա։ Վերջին տվյալներով՝ զոհերի թիվը գերազանցել է հազար մարդը, իսկ ավելի քան չորս հազար մարդ դեռևս համարվում է անհետ կորած։ Տարածքում ավերածությունները կրկին բարձրացրել են հարցը, թե որքան խոցելի է Հիմալայների բնակչությունը բնական և կլիմայական վտանգների առաջ։
Երկրի կլիմայի փոփոխության հարցերով գլխավոր պաշտոնյան՝ գյուղատնտեսության, անտառների և շրջակա միջավայրի նախարարության ներկայացուցիչ Մահեշվար Դհակալը, բացեիբաց հայտարարել է, որ տեղի ունեցածը կապված է կլիմայի փոփոխության հետ։ Արտաքին գործերի նախարար Շիշիր Խանալը ևս կոչ է արել միջազգային հանրությանը համատեղ ջանքերով դիմակայել այս սպառնալիքին և պահպանել Հիմալայների էկոհամակարգը։
Ինչու է լեռնային երկիրը առավել խոցելի
Նեպալի աշխարհագրությունը առանձնահատուկ բարդ է՝ ցածրադիր հարթավայրերից մինչև աշխարհի ամենաբարձր գագաթները։ Այդպիսի ռելիեֆը բնականաբար մեծացնում է սողանքների, գետերի վարարումների և սառցադաշտային հոսքերի վտանգը, հատկապես ուժեղ անձրևների կամ հողային զանգվածների տեղաշարժի ժամանակ։ Մասնագետների խոսքով՝ լեռներում նույնիսկ փոքր փոփոխությունը կարող է լայնածավալ աղետի վերածվել։
Այս անգամ ջրհեղեղը, ըստ նախնական գնահատականների, հարուցվել է սողանքի հետևանքով, որը, իր հերթին, հանգեցրել է սառցադաշտային զանգվածի տեղաշարժի և ջրի, ժայռերի ու ցեխի հանկարծակի հոսքի։ Նման շղթայական գործընթացները հատկապես վտանգավոր են այն տարածքներում, որտեղ բնակավայրերը, ճանապարհները և գյուղատնտեսական հողերը սերտորեն կապված են գետահովիտների հետ։
Տաքացող Հիմալայներ և աճող ռիսկեր
Գիտնականները նշում են, որ Հիմալայների տարածաշրջանը տաքանում է համաշխարհային միջինից գրեթե կրկնակի արագությամբ։ Դա արագացնում է սառցադաշտերի նահանջը և մշտապես սառած հողի՝ պերմաֆրոստի հալոցքը, ինչի հետևանքով լեռների բնական կայունությունը թուլանում է։ Երբ սառցադաշտերը հետ են քաշվում, լանջերը կորցնում են այնպիսի բնական հենարան, որը դարերով պահել է տարածքի հավասարակշռությունը։
ՄԱԿ-ը արդեն նախազգուշացրել է, որ Հիմալայների միլիոնավոր բնակիչներ առաջիկա տարիներին կարող են կանգնել սառցադաշտային հեղեղումների լուրջ սպառնալիքի առաջ։ Նեպալի փորձը ցույց է տալիս, որ կլիմայական ճգնաժամը լեռնային պետությունների համար ոչ թե հեռավոր կանխատեսում է, այլ ընթացիկ իրականություն, որը պահանջում է վաղ նախազգուշացման համակարգեր, ենթակառուցվածքների ամրացում և միջազգային համակարգված աջակցություն։
Աղբյուր՝ Time Magazine