Ընդհանուր անզգայացումը ինչ է բացահայտում ուղեղի ու գիտակցության մասին
Ընդհանուր անզգայացումն արդեն գրեթե երկու դար է՝ բժշկության անփոխարինելի գործիք է, սակայն դրա աշխատանքի մեխանիզմը մինչև վերջ չի բացահայտվել։ Գիտնականները նշում են, որ այս դեղամիջոցների ուսումնասիրությունը ոչ միայն օգնում է անվտանգ դարձնել վիրահատությունները, այլև նոր լույս է սփռում ուղեղի աշխատանքի և գիտակցության բնույթի վրա։
Ընդհանուր անզգայացումն այսօր դարձել է վիրաբուժության հիմնասյուներից մեկը, սակայն դրա աշխատանքի ճշգրիտ մեխանիզմը դեռևս ամբողջությամբ պարզված չէ։ Գիտնականները նշում են, որ այդ դեղամիջոցների ուսումնասիրությունը բացում է ուղի դեպի ուղեղի խորքային գործառույթների և նույնիսկ գիտակցության բնույթի ըմբռնումը։
Ինչպես փոխվեց վիրաբուժությունը անզգայացումից հետո
Պատմական աղբյուրների համաձայն՝ մինչև XIX դարի կեսերը անգամ ծանր վիրահատությունները հաճախ կատարվում էին լիովին արթուն հիվանդների վրա։ 1846 թվականին ընդհանուր անզգայացման կիրառումը բժշկության մեջ փոխեց իրավիճակը՝ թույլ տալով ժամանակավորապես անջատել գիտակցությունը և զգալիորեն նվազեցնել տառապանքը վիրահատության ընթացքում։
Այսօր աշխարհում ամեն տարի կատարվում է ավելի քան 350 միլիոն վիրահատություն ընդհանուր անզգայացման պայմաններում։ Տարբեր դեղամիջոցներ օգտագործվում են ըստ միջամտության բնույթի՝ ցավը մեղմելու, հանգստացնելու կամ ամբողջական անգիտակից վիճակ առաջացնելու համար։
Ինչ են ցույց տալիս ուղեղի հետազոտությունները
Ընդհանուր անզգայացնողները կարող են ունենալ տարբեր քիմիական կառուցվածքներ՝ սկսած հազվադեպ կիրառվող քսենոնից մինչև լայնորեն օգտագործվող պրոպոֆոլը։ Թեև դրանք տարբեր են, ընդհանուր արդյունքը նույնն է՝ նվազում է նյարդային բջիջների փոխազդեցությունը, և ուղեղի ակտիվությունը MRI հետազոտություններում նկատելիորեն ընկնում է։
Սակայն հենց այստեղ էլ գիտությունը կանգ չի առնում. դեռ լիովին պարզ չէ, թե ինչու է այդ ընդհանուր դանդաղումը հանգեցնում գիտակցության լիակատար անջատման։ Գիտնականների մի մասը կարծում է, որ անզգայացումը կարող է օգնել հասկանալու, թե ուղեղի որ ցանցերն են անհրաժեշտ արթունության և ինքնագիտակցության համար։
Գիտակցության սահմանները
Հետազոտողները նաև համեմատում են անզգայացման ազդեցությունը հոգեդելիկ նյութերի հետ։ Եթե ընդհանուր անզգայացնողները թուլացնում են տարբեր ուղեղային շրջանների կապը, ապա հոգեդելիկները, ընդհակառակը, կարծես նոր հաղորդակցական ուղիներ են բացում։ Այդ հակադրությունը օգնում է գիտնականներին հասկանալ, թե ինչպես է ուղեղը ձևավորում մեր սուբյեկտիվ փորձը։
Սթենֆորդի համալսարանի անեսթեզիոլոգիայի և ցավի բժշկության դոցենտ Բորիս Հայֆեցն ընդգծում է, որ գիտակցության մասին ներկայիս պատկերացումները դեռ շատ սկզբնական փուլում են։ Նրա խոսքով՝ ուղեղում գիտակցության «տեղակայման» հարցը դեռ բաց է, իսկ ընդհանուր անզգայացման ուսումնասիրությունը կարող է դառնալ այդ հարցի պատասխանին մոտենալու կարևոր ճանապարհներից մեկը։