Ինչպիսի՞ տեսք կարող է ունենալ տիեզերական պատերազմը
· Աշխարհ
Եվրոպայում ու Ուկրաինայում տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ ժամանակակից պատերազմի առաջին հարվածը կարող է լինել ոչ թե հրթիռը, այլ արբանյակային կապին ուղղված կիբերհարձակումը։ Փետրվարի 24-ին Ուկրաինայի և Կենտրոնական Եվրոպայի հազարավոր արբանյակային մոդեմների անջատումը համընկավ Ռուսաստանի ներխուժման սկզբի հետ։ Մասնագետները զգուշացնում են, որ տիեզերքը այլևս չի կարող համարվել անվտանգ տարածք, իսկ արբանյակային տնտեսության միլիարդավոր դոլարների արժեքը դարձնում է այդ սպառնալիքը ավելի լայն։
Տիեզերքը՝ նոր հակամարտության գոտի
Տարիներ շարունակ Երկրի շուրջ պտտվող արբանյակները մնացել են համեմատաբար անմատույց ժամանակակից պատերազմների համար, սակայն 21-րդ դարում այդ պատկերը փոխվում է։ Ուկրաինայի դեմ լայնածավալ պատերազմի մեկնարկը ցույց տվեց, որ առաջին հարվածը կարող է հասցվել ոչ թե ցամաքում, այլ ուղեծրում գտնվող կապի համակարգերին։
Կարի Բինգենը, որը ղեկավարում է ԱՄՆ-ի Ռազմավարական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի Ավիատիեզերական անվտանգության նախագիծը, նշում է, որ 2022 թվականի փետրվարի 24-ին տեղի ունեցած կիբերհարձակումը, որն անջատեց հազարավոր մոդեմներ, ըստ հետագա գնահատականների, կապված էր ռուսական պետության հետ։ Նրա խոսքով՝ նպատակը Ուկրաինայի ռազմական և պետական կառույցների հաղորդակցությունը թուլացնելն էր։
Արբանյակների շուրջ աճող ճնշումը
Սառը պատերազմի տարիներին ԱՄՆ-ն և Ռուսաստանը դիմակայել են միմյանց ցամաքում, օդում, ծովի տակ և նաև տիեզերքում՝ երկար ժամանակ հանրությունից գրեթե թաքնված։ Այսօր ուղեծրում լարվածությունը կրկին մեծանում է, սակայն այս անգամ այն ավելի բաց է և տեսանելի։ Միևնույն ժամանակ, վտանգի տակ կարող է հայտնվել 626 միլիարդ դոլար գնահատվող համաշխարհային տիեզերական տնտեսությունը։
Փետրվարի սկզբին հայտնի դարձավ, որ երկու ռուսական արբանյակ, հավանաբար, 2022 թվականից ի վեր խափանել են առնվազն մեկ տասնյակի եվրոպական արբանյակների կապը։ Նման միջամտությունները կարող էին թույլ տալ գաղտնալսել փոխանցվող զգայուն տվյալները, իսկ որոշ գնահատականներով՝ նաև փորձել վերահսկել արբանյակները։
Խոցելի ուղեծիր և պատմական նախադեպեր
Վերջին տարիներին երկրային աստղադիտակներն ու ուղեծրային տեսախցիկները նկատել են ռուսական Լուխ-1 և Լուխ-2 արբանյակների կասկածելի մանևրներ։ Դրանք մոտեցել են Եվրոպայի կարևորագույն, թեև հնացած, երկրակայուն արբանյակներին, այդ թվում՝ Ինթելսաթ 39-ին, որը թվում է նույն տեղում կախված՝ Երկրի մեկ կետի վերևում։
Տիեզերքում հնարավոր ռազմական գործողությունների վտանգը նոր չէ։ 1962 թվականին ԱՄՆ-ի «Սթարֆիշ Փրայմ» միջուկային փորձարկումը առաջացրեց մեծ էլեկտրամագնիսական իմպուլս, որը վնասեց մի շարք արբանյակների աշխատանքը, իսկ հետագա ամերիկյան ու խորհրդային փորձերը ևս ցույց տվեցին նման սպառնալիքների իրականությունը։ 1964 թվականի Մասնակի միջուկային փորձերի արգելքի պայմանագիրը հետագայում արգելեց միջուկային զենքի փորձարկումը տիեզերքում, սակայն արբանյակների դեմ ոչ միջուկային, այդ թվում՝ կիբեր և էլեկտրոնային միջոցներով գործողությունների վտանգը պահպանվում է։
Աղբյուր՝ BBC Future