Վաշինգտոնը Իրանի դեմ նոր տնտեսական ճնշման փուլ է բացում
· Աշխարհ
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը հայտարարել է Իրանի դեմ տնտեսական ճնշման նոր փուլի մասին՝ փորձելով հարկադրել Թեհրանին զիջումների պատերազմի պայմաններում։ Ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենտի ներկայացրած ծրագիրը նպատակ ունի պատժամիջոցներով թիրախավորել ոչ միայն նավթային, այլև թվային ակտիվների, ոսկու և ավիացիայի ոլորտները։ Սակայն Չինաստանի հակազդեցությունն ու Իրանի արդեն ծանր վիճակը կասկածի տակ են դնում այդ ռազմավարության արդյունքատվությունը։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը Իրանի դեմ պատերազմը տեղափոխում է տնտեսական ճնշման նոր դաշտ՝ հույս ունենալով հարկադրել Թեհրանին ենթարկվելու։ Վաշինգտոնում սա ներկայացնում են որպես «տնտեսական Դ-օր», որի առանցքում են նոր պատժամիջոցները և Իրանի հետ գործարք ունեցող երկրների ու ֆինանսական կառույցների վրա կիրառվող ճնշումը։
Պատժամիջոցների շրջանակը լայնանում է
Ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենտը այս շաբաթ հայտարարեց, որ ԱՄՆ-ը պատրաստ է թիրախավորել ոչ միայն Իրանի նավթի արտահանումը, այլև թվային ակտիվները, ոսկին և ավիացիոն ոլորտը։ Նպատակը, նրա խոսքով, Իրանի տնտեսական բոլոր հնարավորությունները «փլուզելն» է և շրջանցման ուղիները մեկ առ մեկ փակելը։
Նման ռազմավարության հաջողությունը մեծապես կախված է այն բանից, թե արդյոք Վաշինգտոնը կկարողանա համոզել Իրանի գլխավոր առևտրային գործընկերներին կրճատել կապերը Թեհրանի հետ։ Առավել կարևոր է Չինաստանի դիրքորոշումը, քանի որ Պեկինը գնում է Իրանի ծովային նավթի շուրջ ութսուն տոկոսը և արդեն նախազգուշացրել է, որ կձեռնարկի «բոլոր անհրաժեշտ միջոցները», եթե ինքն էլ հայտնվի ամերիկյան պատժամիջոցների թիրախում։
Իրանի տնտեսությունն արդեն ծանր ճնշման տակ է
Սակայն նոր ճնշման արդյունավետության հարցը բաց է նաև այն պատճառով, որ Իրանի տնտեսությունը մինչ այդ էլ գտնվում է ծանր վիճակում։ ԱՄերիկյան ծովային շրջափակումը սահմանափակել է նավթի արտահանումը, որը երկրի հիմնական եկամտի աղբյուրն է։ Միևնույն ժամանակ, ներսում գնաճը շարունակում է արագանալ, իսկ սովորական իրանցիների գնողունակությունը նվազում է։
Հուլիսին սննդամթերքի տարեկան գնաճը հասել է 128 տոկոսի, և բազմաթիվ ընտանիքներ ստիպված են կրճատել մսի ու այլ ապրանքների սպառումը։ Մարտի վերջից նվազագույն աշխատավարձի դոլարային արժեքը մոտ 105 դոլարից իջել է մինչև 86 դոլար, քանի որ ռիալը զգալիորեն արժեզրկվել է։ Երկուշաբթի Իրանի արժույթը հասել է նոր պատմական նվազագույնի՝ մեկ դոլարի դիմաց 2,02 միլիոն ռիալի։
Էսկալացիայի վտանգը մնում է բարձր
Ստեղծված իրավիճակում Վաշինգտոնի նպատակը միայն տնտեսական վնաս հասցնելը չէ։ Վերլուծական շրջանակներում նշվում է, որ երկու կողմերն էլ փորձում են ուժեղացնել բանակցային դիրքերը, սակայն փոխադարձ կոշտացումները կարող են հակառակ արդյունք տալ։ Եթե Պեկինը և մյուս հիմնական գործընկերները չզիջեն, ԱՄՆ-ի նոր քայլերը կարող են ավելի սրել առճակատումը՝ առանց ցանկալի արդյունքի։
Արդեն գոյություն ունի հակամարտության սկզբնական փուլում ձեռք բերված փոխըմբռնման հուշագիր, որը ամբողջական չէ և հաճախ խախտումների մեղադրանքների առարկա է դառնում։ Այնուամենայնիվ, այդ փաստաթուղթը շարունակում է մնալ դեէսկալացիայի, ծովային պայմանավորվածությունների, պատժամիջոցների թուլացման և հետագա բանակցությունների հնարավոր շրջանակ։ Վաշինգտոնի և Թեհրանի համար դրա վերագործարկումը կպահանջի փոխզիջումներ, իսկ հակառակ դեպքում կողմերի ռազմավարությունները կարող են միմյանց նկատմամբ ամենավատ ենթադրությունները վերածել անխուսափելի էսկալացիայի։
Աղբյուր՝ Time Magazine