Վաշինգտոնն ու Թեհրանը տարակարծության մեջ են միջուկային ստուգումների հարցով
· Աշխարհ
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, թե Իրանն ընդունել է իր միջուկային օբյեկտների անժամկետ ստուգումներ, մինչդեռ Թեհրանը հրապարակավ հերքել է այդ պնդումը։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակը նշել է, որ երկիրը նոր պարտավորություններ չի ստանձնել և շարունակելու է գործել միայն Միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրից ու ՄԱԳԱՏԷ-ի հետ գործող համաձայնություններից բխող շրջանակում։ Միաժամանակ Միացյալ Նահանգները 60 օրով մեղմացրել է իրանական նավթի արտահանման որոշ սահմանափակումներ, ինչն անդրադարձել է նավթի միջազգային գների վրա։ Զարգացումները կարևոր են նաև Հայաստանի համար, քանի որ վերաբերում են հարևան Իրանի շուրջ անվտանգային և տնտեսական միջավայրին։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, թե Իրանն ամբողջությամբ համաձայնել է իր միջուկային օբյեկտների նկատմամբ «ամենաբարձր մակարդակի» և անժամկետ ստուգումների։ Սակայն նույն օրը Թեհրանը հերքել է այդ պնդումը՝ շեշտելով, որ որևէ նոր պարտավորություն չի ստանձնել։ Հարևան Իրանի շուրջ այս տարակարծությունը նշանակալի է նաև Հայաստանի համար, քանի որ այն առնչվում է թե՛ տարածաշրջանային անվտանգությանը, թե՛ էներգակիրների շուկայի փոփոխություններին։
Թրամփը իր հայտարարությունը հրապարակել է սոցիալական հարթակում՝ մեղադրելով ամերիկյան լրատվամիջոցներին իր խոսքերը խեղաթյուրելու մեջ։ Նրան համահունչ արտահայտություններ է արել նաև ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը։ Սակայն Իրանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Էսմայիլ Բաղաեին հայտարարել է, որ Թեհրանը պահպանելու է միայն այն պարտավորությունները, որոնք արդեն ունի Միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրի և Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության հետ գործող վերահսկողական համաձայնության ներքո։
Թեհրանի և Վաշինգտոնի հակադիր հայտարարությունները
Իրանական կողմը միաժամանակ զգուշացրել է «չափազանցությունների» դեմ՝ փաստորեն ցույց տալով, որ Վաշինգտոնի հրապարակային գնահատականները չեն համընկնում ընթացիկ բանակցային իրականության հետ։ Արձանագրված տարաձայնությունը վերաբերում է ոչ միայն ստուգումների ծավալին, այլև այն հարցին, թե արդյոք վերջին շփումների ընթացքում ձեռք է բերվել որևէ նոր քաղաքական պայմանավորվածություն։ Առայժմ հրապարակային տվյալները վկայում են, որ կողմերը տարբեր կերպ են ներկայացնում նույն գործընթացը։
Այս ֆոնին Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարարությունը 60 օրով թույլտվություն է տվել, որով մեղմացվում են իրանական նավթի վաճառքի մի շարք սահմանափակումներ։ Ըստ հրապարակված տեղեկությունների՝ այդ քայլը Թեհրանի հետ բանակցություններում արձանագրված «խրախուսիչ» ընթացքի մաս է։ Թեև խոսքը ամբողջական պատժամիջոցների վերացման մասին չէ, որոշումը կարևոր ազդակ է շուկաների և բանակցային դաշտի համար։
Նավթային շուկայի արձագանքը և տարածաշրջանային նշանակությունը
Պատժամիջոցների մասնակի մեղմացման լուրից հետո նավթի գներն անկում են արձանագրել։ Brent տեսակի նավթը երեքշաբթի առավոտյան էժանացել է գրեթե 2 տոկոսով՝ հասնելով բարելի դիմաց 76,4 դոլարի, ինչը վերջին ամիսների նվազագույն ցուցանիշներից է։ Շուկան այս փոփոխությունը կապում է այն սպասման հետ, որ իրանական նավթը կարող է ավելի մեծ ծավալով վերադառնալ միջազգային շրջանառություն, եթե բանակցային ընթացքը շարունակվի։
Միևնույն ժամանակ լարվածությունը տարածաշրջանում ամբողջությամբ չի վերացել։ Աղբյուրում նշվում է նաև Լիբանանում իսրայելական հարվածների և հրադադարի հնարավոր խախտումների վերաբերյալ փոխադարձ մեղադրանքների մասին, ինչը ցույց է տալիս, որ դիվանագիտական առաջընթացը շարունակում է ուղեկցվել անվտանգության խոցելի միջավայրով։ Հայաստանի համար այս զարգացումները ուշադրության արժանի են, քանի որ Իրանի շուրջ ցանկացած սրացում կամ մեղմացում անմիջական ազդեցություն կարող է ունենալ հարավկովկասյան հաղորդակցությունների, առևտրի և ընդհանուր ռազմաքաղաքական հավասարակշռության վրա։