ԱՄՆ իշխանությունները վիճարկում են «Տիտանիկ»-ից բարձրացված իրերի վաճառքի ծրագիրը
· Աշխարհ
ԱՄՆ-ում հրապարակված դատական նոր փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ դաշնային իշխանությունները հակադրվում են «Տիտանիկ»-ի խորտակված նավից բարձրացված ավելի քան հարյուր իրի աճուրդային վաճառքի ծրագրին։ Հյուսիսային Ատլանտիկայում գտնվող աղետի վայրի նկատմամբ բացառիկ փրկարարական իրավունք ունեցող RMS Titanic Inc. ընկերությունը ցանկանում է առաջին անգամ վաճառել անձնական իրեր, դրամանիշեր, խոհանոցային պարագաներ և դեկորատիվ նմուշներ։ Կառավարությունը պնդում է, որ այդ քայլը կարող է հակասել նախկին դատական որոշումներին և նավաբեկության պահպանության վերաբերյալ ստանձնած պարտավորություններին։ Գործը կարևոր է ոչ միայն պատմական ժառանգության պահպանության, այլև հանրային մատչելիության սկզբունքի տեսանկյունից։
ԱՄՆ-ում դատարանի որոշմամբ հրապարակված նոր փաստաթղթերի համաձայն՝ դաշնային կառավարությունը հակադրվում է «Տիտանիկ»-ի խորտակված նավից բարձրացված ավելի քան հարյուր առարկաների վաճառքի ծրագրին։ Խոսքը վերաբերում է անձնական իրերին, դրամանիշերին, խոհանոցային պարագաներին և զարդարանքի նմուշներին, որոնք RMS Titanic Inc. ընկերությունը ցանկանում է հանել աճուրդի՝ միաժամանակ կազմակերպելով ցուցադրական շրջագայություն աշխարհի չորս քաղաքներում։ Այդ քաղաքների անունները դեռևս հրապարակված չեն։
«Տիտանիկ»-ի պատմությունը շարունակում է լայն հանրային հետաքրքրություն առաջացնել նաև Հայաստանում, որտեղ նավաբեկության թեման հայտնի է թե՛ պատմամշակութային, թե՛ գրական ու կինեմատոգրաֆիական անդրադարձներով։ Այդ պատճառով հարցը միայն առևտրային գործարքի մասին չէ, այլ նաև համաշխարհային հիշողության մաս դարձած ողբերգության նյութական վկայությունների տնօրինման մասին։
Իրավական վեճը նավաբեկության պահպանության շուրջ
Հյուսիսային Ատլանտիկայում գտնվող նավաբեկության վայրի նկատմամբ ԱՄՆ շահերը և վերահսկողական դերակատարությունը ներկայացնում է Օվկիանոսային և մթնոլորտային ազգային վարչությունը։ Գերատեսչության դիրքորոշմամբ՝ նախատեսվող վաճառքը կարող է խախտել այն իրավական պարտավորությունները, որոնց համաձայն RMS Titanic Inc.-ը նախկինում պարտավորվել էր իրերը պահել հանրային ցուցադրության համար, այլ ոչ թե վաճառել մասնավոր գնորդներին։ Դաշնային իշխանությունները դատարանին հայտնել են, որ ընկերությունը չի հայցում նախնական թույլտվություն և կարծում է, թե նման համաձայնություն անհրաժեշտ չէ։
Ընկերության ներկայացուցիչները հրապարակման պահին մեկնաբանություն չեն տվել։ Սակայն ավելի վաղ նրա փաստաբանները դաշնային դատարան ներկայացրած նյութերում պնդել էին, որ առաջարկվող աճուրդային սխեման չի հակասում գործող դատական որոշումներին և առկա համաձայնություններին։ Այսպիսով, վեճի առանցքում այն հարցն է, թե արդյոք պատմական նշանակության ծովային գտածոները կարող են դիտվել որպես վաճառվող գույք, եթե դրանց պահպանման մասին արդեն իսկ հատուկ պայմաններ են սահմանվել։
Ինչ իրեր են նախատեսվում վաճառել
Դատական նյութերում նշվում է, որ վաճառքի համար նախատեսված նմուշների թվում կան բրոնզե քերովբե, ոսկու հատիկներից պատրաստված վզնոց և սրտաձև կախազարդ։ Դրանք ներկայացնում են ոչ միայն նյութական արժեք, այլև պատմական միջավայր, քանի որ նման առարկաները թույլ են տալիս պատկերացնել նավի ուղևորների և անձնակազմի առօրյան։ 1987 թվականից ի վեր ընկերությունը բարձրացրել է հազարավոր առարկաներ, ինչպես նաև նավախորշի հատվածներ, և հիմնականում եկամուտ է ստացել դրանք թանգարաններում ու շրջիկ ցուցահանդեսներում ներկայացնելու միջոցով։
Անցած տասնամյակներին ընկերությունը մի քանի անգամ փորձել է վաճառքի տարբերակներ գտնել՝ ապագա հետազոտությունները ֆինանսավորելու և ֆինանսական դժվարությունները մեղմելու նպատակով։ Սակայն քննադատները նշում են, որ նման իրերի վաճառքը կարող է հանգեցնել նրան, որ պատմական նշանակության առարկաները հայտնվեն առանձնատներում ու փակ հավաքածուներում՝ զրկվելով հանրային դիտման հնարավորությունից։ Հանրային շահերի պաշտպանության ոլորտում մասնագիտացած իրավաբան Ռիչարդ Դեյնարդը, որի կարծիքը մեջբերվում է ամերիկյան մամուլում, ընդգծել է, որ այսպիսի գտածոները չպետք է վերածվեն հարստության ցուցադրության միջոցի։
Աղբյուր՝ The Independent