Թուրքիայի հյուսիսարևելյան խոնավ վայրերը՝ թռչունների վերջին ապաստարաններից
· Աշխարհ
Թուրքիայի հյուսիսարևելքում գտնվող խոնավ վայրերը համարվում են աշխարհի ամենակարևոր թռչնաբանական ուղիներից մեկը, սակայն ջրերի նահանջը սպառնում է դրանց գոյությանը։ Լիճ Աքթաշի մոտ աշխատող գիտնականների և թռչնադիտողների խումբը փորձում է պահպանել այս տարածքները, որտեղ հանդիպում են ինչպես հազվագյուտ, այնպես էլ խիստ վտանգված տեսակներ։ Նրանց համար խնդիրը ոչ միայն բնապահպանական է, այլև տարածաշրջանի կենսաբազմազանության ապագայի մասին է։
Աքթաշ լիճը՝ թռչունների կանգառային կետ
Թուրքիայի հյուսիսարևելքում գտնվող Աքթաշ լիճը ձմեռային ցուրտ առավոտներին անգամ շարունակում է ընդունել հազարավոր չվող թռչունների։ Տարածքում աշխատող գիտնական Քաղան Հաքքը Շեքերջիօղլուն լճի եզրին հետևում է կոթիներին, պելիկաններին և խիստ վտանգված սոցիալական արահետավորին։ Նրա խոսքով՝ սա Թուրքիայում այն եզակի վայրերից է, որտեղ դեռ միասին են գալիս ինչպես դալմատյան, այնպես էլ մեծ սպիտակ պելիկանները։
Լիճը ձգվում է թուրք-վրացական սահմանագծով և հանդիսանում է այն կարևոր հանգրվաններից մեկը, որով անցնում են Եվրասիայի թռչունների միգրացիոն ուղիները։ Տարածքում նկատվող տեսակների բազմազանությունը ներկայացնում է Թուրքիայի թռչնաշխարհի զգալի մասը, և հենց այդ պատճառով լիճն ունի ոչ միայն տեղական, այլև համաշխարհային արժեք։
Չորացող խոնավ վայրերի վտանգը
Վերջին տարիներին Թուրքիայի շատ լճեր զգալիորեն նահանջել են, իսկ չորսից երեքից ավելին արդեն լիովին կամ մասամբ չորացել են։ Այդ միտումը սպառնում է նաև Աքթաշին և հարակից ճահիճներին, որոնք տարիներ շարունակ ծառայել են որպես հանգստի և սննդի վայր հազարավոր չվող թռչունների համար։ Շեքերջիօղլուն և մի քանի էկոլոգներ փորձում են պահպանել տարածքի բնական ռեժիմը, որպեսզի այն չվերածվի փոշու դաշտի։
Գիտնականներն առաջարկել են նաև ենթակառուցվածքային ծրագրերի փոփոխություններ։ Երբ դեպի վրացական սահման տանող ճանապարհի կառուցումն էր քննարկվում, նրանք զգուշացրել են, որ աղմուկը կարող է խաթարել թռչունների վարքը և առաջարկել են երթուղին հեռացնել լճից։ Նման քայլերը, ըստ բնապահպանների, փոքր են թվում, սակայն որոշիչ կարող են լինել այսպիսի խոցելի միջավայրերի համար։
Սահմանային տարածք, որտեղ բնությունն ու անվտանգությունը հատվում են
Աքթաշի մոտ գտնվող Քենարբել գյուղը մի քանի քարաշեն տներից և կավածածկ հողերից բաղկացած փոքր բնակավայր է, որի կողքին կանգնած է նաև ռազմական բազա։ Տարածքը ժամանակին եղել է ՆԱՏՕ-ի և Խորհրդային Միության միջև սահմանային զգայուն գոտի, իսկ այսօր այն մնում է վերահսկվող տարածք՝ նաև այն պատճառով, որ բնակիչները հաճախ փորձել են հատել վրացական սահմանը՝ ավելի էժան ապրանքներ ձեռք բերելու համար։
Ռազմական ներկայությունը, որքան էլ անսովոր հնչի, որոշ չափով պաշտպանում է լիճը մարդկային միջամտությունից։ Այն սահմանափակում է նավակներով շրջելը, կղզիներում հավաքույթներ կազմակերպելը և թռչունների բնադրման ու հանգստի միջավայրի խաթարումը։ Հենց այդ վերահսկողության շնորհիվ Աքթաշը դեռ պահպանում է իր բնապահպանական նշանակությունը։
Տարածքում աշխատող փոքր թիմը տարբեր մասնագիտությունների ու հետաքրքրությունների տեր մարդկանց է միավորում։ Նրանց թվում են հազվագյուտ ճպուռներ ուսումնասիրող մասնագետը, գրողը, ճարտարապետության հետազոտողը և վարդակոճղի մուրաբա պատրաստող կամավորն ու թռչնանշանավորողը։ Այս բազմազան ջանքերը մի նպատակ ունեն՝ պահպանել վայր, որն այսօր համարվում է Թուրքիայի թռչնաշխարհի վերջին ամուր հենակետերից մեկը։
Աղբյուր՝ BBC Future