Պեկինում Թրամփ-Սի հանդիպումը նոր լույս սփռեց ուժերի համաշխարհային վերադասավորման վրա
· Աշխարհ
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի 2026 թվականի մայիսյան այցը Պեկին միջազգային ուշադրության կենտրոնում հայտնվեց ոչ միայն արարողակարգային շքեղության, այլև Վաշինգտոնի և Պեկինի հարաբերություններում ուժերի հարաբերակցության ցուցադրական փոփոխության պատճառով։ Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինփինը փակ և հրապարակային ձևաչափերում կոշտ շեշտադրումներ արեց հատկապես Թայվանի հարցում, մինչդեռ Թրամփը խուսափեց առերևույթ հակադարձումներից։ Այցի ընթացքում խոսվեց նաև առևտրային պայմանավորվածությունների, Իրանի պատերազմի շուրջ Չինաստանի դերակատարության և ամերիկա-չինական մրցակցության նոր փուլի մասին։ Այս զարգացումները կարևոր են նաև հայկական լսարանի համար, քանի որ առնչվում են համաշխարհային անվտանգության, էներգետիկ շուկաների և մեծ տերությունների փոխազդեցության վերաձևավորմանը։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի այցը Պեկին 2026 թվականի մայիսին դարձավ ոչ միայն երկկողմ բանակցությունների հերթական փուլ, այլև համաշխարհային քաղաքականության փոփոխվող կենտրոնների խորհրդանշական դրվագ։ Չինաստանի ղեկավար Սի Ցզինփինը հանդիպման ընթացքում առանձնահատուկ կոշտությամբ անդրադարձավ Թայվանի հարցին՝ այն բնութագրելով որպես ամերիկա-չինական հարաբերությունների առանցքային թեմա։ Հրապարակային պատկերում ևս նկատելի էր, որ Վաշինգտոնը այս փուլում ավելի զգուշավոր լեզու է ընտրում Պեկինի հետ շփումներում։
Թայվանի հարցը՝ որպես գլխավոր քաղաքական ուղերձ
Ըստ հրապարակված գնահատականների՝ Սին Թրամփին զգուշացրել է, որ Թայվանի շուրջ հակասությունները կարող են վերաճել բախման։ Այս հայտարարությունն առանձնահատուկ ուշադրություն գրավեց, քանի որ այն հնչեց այնպիսի ժամանակ, երբ Միացյալ Նահանգները, առնվազն արտաքին տպավորությամբ, խուսափում էր կոշտ պատասխան հռետորաբանությունից։ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն հետո շեշտեց, որ Վաշինգտոնի քաղաքականությունը Թայվանի նկատմամբ չի փոխվել, սակայն այցի ընդհանուր մթնոլորտը nevertheless ցույց տվեց, որ Չինաստանը իրեն ավելի ինքնավստահ է զգում հարաբերությունների այս փուլում։
Այս համատեքստում այցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արարողակարգային իրադարձություն, այլև որպես մեծ տերությունների մրցակցության նոր հավասարակշռության ցուցադրություն։ Վերլուծաբանների մի մասը դա մեկնաբանում է որպես նշան, որ Պեկինը ԱՄՆ-ին այլևս դիտում է ոչ թե որպես անվիճելի գերիշխող ուժ, այլ որպես մրցակից, որի հետ պետք է պահպանել վերահսկվող, սակայն սառն հարաբերակցություն։
Առևտրից մինչև Իրանի պատերազմ
Բանակցությունների օրակարգում զգալի տեղ զբաղեցրել են նաև առևտրատնտեսական հարցերը։ Թրամփը խոսել է Չինաստանի կողմից Boeing-ի ինքնաթիռների և ամերիկյան գյուղատնտեսական արտադրանքի հնարավոր խոշոր գնումների մասին, թեև փորձագետները հիշեցնում են, որ նախկինում նման խոստումների կատարումը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ իրականություն է դարձել։ Միևնույն ժամանակ նշվում է, որ Չինաստանը պահպանել է արտահանման բարձր ցուցանիշներ, նույնիսկ ամերիկյան մաքսատուրքերի և համաշխարհային անկայունության պայմաններում։
Առանձին թեմա էր Իրանի շուրջ պատերազմը, որն արդեն մի քանի ամիս շարունակ ազդում է համաշխարհային տնտեսության և էներգակիրների շուկայի վրա։ Թրամփի խոսքով՝ Սին հայտնել է, թե Պեկինը պատրաստ է նպաստել հակամարտության կարգավորմանը և ռազմական աջակցություն չի տրամադրի Իրանին։ Սակայն Չինաստանի պաշտոնական հայտարարություններն ավելի լայն քաղաքական շեշտադրում ունեին՝ ընդգծելով, որ հակամարտությունը չպետք է շարունակվի։ Հայաստանի և ամբողջ տարածաշրջանի համար այս հարցը զգայուն է, քանի որ Իրանի շուրջ ցանկացած սրացում անմիջական ազդեցություն ունի տրանսպորտային, էներգետիկ և անվտանգային հաշվարկների վրա։
Ինչ է նշանակում այս այցը միջազգային համակարգի համար
Այցի առավել քննարկվող հետևություններից մեկն այն է, որ Չինաստանը փորձեց ցույց տալ իր պետական, տնտեսական և դիվանագիտական կշիռը մի ժամանակահատվածում, երբ Միացյալ Նահանգները միաժամանակ ներգրավված է մի քանի ճգնաժամերում։ Եթե նախկինում Վաշինգտոնն ավելի հաճախ էր պարտադրում օրակարգը, ապա այժմ Պեկինն է ավելի ազատ ձևակերպում իր կարմիր գծերը՝ սկսած Թայվանից մինչև տեխնոլոգիական սահմանափակումներ և հումքային մատակարարումներ։
Հայկական լսարանի համար այս զարգացումները կարևոր են առաջին հերթին այն պատճառով, որ համաշխարհային ուժային վերադասավորումները անմիջականորեն անդրադառնում են փոքր և միջին պետությունների արտաքին քաղաքական միջավայրի վրա։ ԱՄՆ-Չինաստան հարաբերությունների յուրաքանչյուր նոր լարում կամ ժամանակավոր մեղմացում կարող է ազդել պատժամիջոցների քաղաքականության, էներգետիկ գների, միջազգային առևտրի և անվտանգության ընդհանուր միջավայրի վրա, ինչը զգացվում է նաև Հարավային Կովկասում։
Աղբյուր՝ Time Magazine