Լայմի հիվանդության դեմ պատվաստանյութի որոնումները նոր փուլ են մտնում
Լայմի հիվանդությունը վերջին տարիներին ավելի լայն տարածում է ստանում, իսկ գիտնականներն ու դեղարտադրողները փորձում են կանխարգելման նոր միջոցներ գտնել։ ԱՄՆ-ում դեռևս չկան մարդկանց համար հաստատված պատվաստանյութեր, սակայն TNX-4800 անվամբ փորձարարական դեղամիջոցը արդեն անցել է առաջին կլինիկական փուլը։ Մասնագետները նշում են, որ տզերի տարածման ընդլայնումն ու մեղմացող ձմեռները մեծացնում են վարակման վտանգը։
Լայմի հիվանդությունը, որն առաջանում է տզերի խայթոցով փոխանցվող բակտերիայից, այսօր ավելի հաճախ է ախտորոշվում։ Գիտնականները փորձում են ստեղծել կանխարգելման նոր միջոցներ, քանի որ տզերի տարածման աճը մեծացնում է մարդկանց վարակվելու վտանգը ոչ միայն ԱՄՆ-ում, այլև Եվրոպայի մի շարք երկրներում։
Աճող վտանգը և հիվանդության հետևանքները
Հիվանդությունը կարող է սկզբում դրսևորվել գրիպանման վիճակով՝ ջերմությամբ, մարմնի ցավերով ու բնորոշ օղակաձև կամ օվալաձև ցանով։ Եթե վարակը ժամանակին չբուժվի, հետագա ամիսներին և տարիներին այն կարող է առաջացնել տևական հոգնածություն, ցավեր և նյարդային համակարգի վնասում։
ԱՄՆ-ում ամեն տարի Լայմի հիվանդության հարյուր հազարավոր դեպքեր են արձանագրվում, և մասնագետները նշում են, որ տզերի տարածման սահմանները ընդլայնվում են։ Անտառածածկ տարածքների աճը, եղջերուների թվի փոփոխությունը և ավելի մեղմ ձմեռները նպաստում են, որ տզերը ակտիվ լինեն ավելի երկար ժամանակ, երբեմն՝ գրեթե ամբողջ տարի։
Պատվաստանյութի շուրջ նոր փորձերը
Թեև մարդկանց համար հաստատված պատվաստանյութ ներկայումս չկա, հետազոտությունները շարունակվում են։ TNX-4800 անվամբ փորձարարական արտադրանքը արդեն անցել է առաջին կլինիկական փուլը, որտեղ գնահատվում են անվտանգ դեղաչափերը և հնարավոր կողմնակի ազդեցությունները։ Ընկերության տվյալներով՝ Tonix Pharmaceuticals-ը այն լիցենզավորել է 2025 թվականին և մտադիր է հաջորդ տարի սկսել երկրորդ փուլի փորձարկումները։
Հոպքինսի համալսարանի Լայմի և տզերով փոխանցվող հիվանդությունների հետազոտության կենտրոնի ներկայացուցիչ Թոմաս Հարթը նշում է, որ վերջին տարիներին հիվանդների թիվն աճում է, իսկ վարակման դեպքերն ավելի շատ են դառնում։ Նրա խոսքով՝ նոր կանխարգելիչ միջոցի անհրաժեշտությունն այժմ առավել ակնառու է, քան երբևէ։
Ինչու է թեման կարևոր նաև Հայաստանի համար
Թեև նյութում խոսքը հիմնականում ԱՄՆ-ի մասին է, նման զարգացումները կարևոր են նաև Հայաստանի համար։ Տզերով փոխանցվող հիվանդությունները կարող են վտանգ ստեղծել անտառային ու լեռնային գոտիներում, իսկ կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում դրանց տարածումը կարող է վերանայել սեզոնայնության ավանդական սահմանները։
Մասնագետների գնահատմամբ՝ կանխարգելումն այստեղ առանցքային է՝ պաշտպանիչ հագուստ, մաշկի ստուգում բաց տարածքներում գտնվելուց հետո և կասկածելի ախտանշանների դեպքում ժամանակին բժշկի դիմում։ Պատվաստանյութի հաջող զարգացումը կարող է նոր էջ բացել ոչ միայն Լայմի հիվանդության, այլև տզերով փոխանցվող վարակների դեմ պայքարում։
Աղբյուր՝ BBC Future