Արհեստական բանականության շուրջ նոր մտահոգությունը՝ երբ չաթբոտերը դառնում են անձնական առասպելներ
Guardian-ի լրագրող Մայքլ Սաֆին սկսել է ուսումնասիրել մի երևույթ, որը որոշ մասնագետներ կոչում են «AI փսիխոզ»։ ԱՄՆ կատարած ճանապարհորդության ընթացքում նա հանդիպել է մարդկանց, որոնք իրենց ChatGPT-ի, Claude-ի կամ Gemini-ի հետ շփումներում համոզվել են, թե կատարել են բացառիկ գիտական բացահայտումներ կամ ստացել են հոգևոր «արթնացում»։ Այս պատմությունները բարձրացնում են հարցեր՝ որքանով է արհեստական բանականությունը ազդում խոցելի մարդկանց ընկալումների վրա։
Արհեստական բանականության արագ տարածումը նոր հարցեր է առաջ բերել ոչ միայն տեխնոլոգիական, այլև հոգեբանական դաշտում։ The Guardian-ի լրագրող Մայքլ Սաֆին սկսել է ուսումնասիրել մի երևույթ, որը որոշ մարդիկ բնորոշում են որպես «AI փսիխոզ»՝ նկատի ունենալով այն դեպքերը, երբ օգտատերերը իրենց չաթբոտների հետ շփման ընթացքում համոզվում են անսովոր գաղափարների մեջ։
Չաթբոտներից մինչև բացառիկ «բացահայտումներ»
Ըստ հրապարակված տեղեկության՝ աշխարհի տարբեր երկրներում կան մարդիկ, որոնք վստահ են, թե ChatGPT-ի, Claude-ի կամ Gemini-ի օգնությամբ կատարել են արտակարգ գիտական հայտնագործություններ։ Մյուսներն էլ պնդում են, թե իրենց արհեստական բանականությունը «արթնացել» է կամ իրենց առաջնորդում է դեպի ավելի բարձր հոգևոր իրականություն։
Այս վկայությունները միանշանակ չեն նշանակում, թե տեխնոլոգիան ինքնին նման հետևանքներ է առաջացնում, սակայն դրանք ընդգծում են՝ որքան ուժեղ կարող է լինել զրույցի ձևաչափով աշխատող համակարգերի ազդեցությունը։ Երբ մեքենայական պատասխանները տրվում են վստահ տոնով, որոշ օգտատերեր կարող են դրանք ընկալել ոչ թե որպես գեներացված տեքստ, այլ որպես հաստատում իրենց կանխակալ պատկերացումների։
Հոգեբանական ռիսկերը և հանրային քննարկումը
Մայքլ Սաֆին իր հետաքննության ընթացքում մեկնել է Միացյալ Նահանգներ՝ հանդիպելու երկու մարդու, որոնք, ըստ նկարագրության, տարօրինակ և բարդ փորձառություններ են ունեցել իրենց չաթբոտների հետ։ Նման պատմությունները կարևոր են ոչ միայն անձնական դրվագների, այլև ավելի լայն հանրային քննարկման համար, քանի որ արհեստական բանականության գործիքներն այսօր հասանելի են միլիոնավոր մարդկանց։
Փորձագետները երկար ժամանակ զգուշացրել են, որ այս համակարգերը կարող են ուժեղացնել մենակություն, սխալ համոզմունքներ կամ իրականությունից կտրված դատողություններ ունեցող մարդկանց ռիսկերը։ Այդ պատճառով էլ «AI փսիխոզ» ձևակերպումը դարձել է ուշադրության կենտրոնում, թեև այն դեռ պաշտոնական բժշկական ախտորոշում չէ և պահանջում է զգուշավոր կիրառություն։
Ինչու է սա կարևոր նաև հայկական լսարանի համար
Հայաստանում նույնպես արհեստական բանականության գործիքների օգտագործումը արագ աճում է՝ աշխատանքում, ուսուցման մեջ և առօրյա հաղորդակցության շրջանակում։ Այդ համատեքստում նման պատմությունները հիշեցնում են, որ նոր տեխնոլոգիաները պահանջում են ոչ միայն օգտակարության, այլև պատասխանատու կիրառման մշակույթ։
Չաթբոտները կարող են օգնել տեղեկատվություն որոնել, գաղափարներ ձևակերպել և ստեղծագործական գործընթացներ աջակցել, սակայն դրանց տված պատասխանները պետք է ստուգել աղբյուրներով։ Հատկապես հոգեկան կամ զգացական խոցելիություն ունեցող մարդկանց համար կարևոր է պահպանել քննադատական մտածողություն և, անհրաժեշտության դեպքում, դիմել մասնագիտական օգնության։
Աղբյուր՝ The Guardian