Երկրի ընդերքում հայտնաբերված «դև սարդը» փոխեց գիտության պատկերացումները կյանքի սահմանների մասին
· Աշխարհ
Երկրի խորքային ընդերքում հայտնաբերված մի մանր որդ գիտնականներին ստիպեց վերանայել այն պատկերացումը, թե կենդանի օրգանիզմները որքան հեռու կարող են գոյատևել մակերևույթից ներքև։ Հետազոտությունների համաձայն՝ մոտ 1.3 կիլոմետր խորքում ոչ միայն բակտերիաներ են ապրում, այլև նեմատոդներ, որոնք սնվում են միկրոբային շերտերով։ Այս հայտնագործությունը նոր լույս է սփռել կյանքի ծագման, դիմակայունության և Երկրի ստորգետնյա կենսոլորտի վրա։
Կյանքը՝ լույսից հեռու
Երկրի մակերևույթից շուրջ 1.3 կիլոմետր խորքում գիտնականները հայտնաբերել են մի աշխարհ, որտեղ արեգակի լույսը չի հասնում, ջերմությունն ու ճնշումը զգալիորեն բարձր են, իսկ ժայռերի ճաքերն ու խոռոչները լցված են խորքային ստորգետնյա ջրերով։ Երկար ժամանակ ենթադրվում էր, թե այդպիսի միջավայրում կյանքը գրեթե անհնար է, սակայն հետազոտությունները ցույց տվեցին հակառակը։
Այդ միջավայրում ապրում են միլիարդավոր բակտերիաներ, որոնք երբեմն գոյացնում են սպիտակ կամ նարնջագույն խիտ շերտեր։ Նրանց կողքին գոյատևում է նաև Halicephalobus mephisto կոչվող մանր նեմատոդը, որին գիտնականները հաճախ անվանում են «դև որդ»։
Մանր օրգանիզմ, մեծ նշանակություն
Չափերով այն ընդամենը մի քանի մարդկային մազի լայնության չափ է, սակայն այդ փոքրիկ որդը հազվագյուտ օրինակ է այն բանի, որ կենդանական կյանքը կարող է պահպանվել անգամ ծայրահեղ պայմաններում։ Այն սնվում է ժայռերի վրա ձևավորվող միկրոբային շերտերով և, գիտնականների գնահատմամբ, տեղավորվում է այդ փակ, ինքնատիպ կենսական շղթայի մեջ։
Հետազոտողները ենթադրում են, որ երբ նման որդը սատկում է, նրա մարմինը ևս դառնում է բակտերիաների և այլ միկրոօրգանիզմների սնունդ՝ շարունակելով ստորգետնյա նյութաշրջանառությունը։ Այս դիտարկումը կարևոր է ոչ միայն Երկրի խորքերի էկոլոգիան հասկանալու, այլև կյանքի գոյատևման սահմանները գնահատելու համար։
Ինչպես են կենդանի օրգանիզմները հասնում խորքեր
Գիտնականների մի մասը կարծում է, որ որոշ նեմատոդներ մակերևույթից կարող են ներթափանցել խորքային շերտեր ջրային հոսքերի միջոցով, իսկ երկրաշարժային շարժումները կարող են նպաստել նրանց տեղաշարժին։ Այդ ճանապարհը հաջող է լինում միայն որոշ տեսակների համար, մինչդեռ մյուսները չեն դիմանում միջավայրի ծայրահեղ պայմաններին։
Այս բացահայտումը, ըստ հետազոտողների, ցույց է տալիս, որ եթե կարելի է որդ գտնել Երկրի խորքում, ապա այնտեղ կարող են լինել նաև այլ, դեռևս չբացահայտված կենսաձևեր։ Այդ պատճառով խորքային կենսոլորտի ուսումնասիրությունը շարունակում է մնալ կենսաբանության և երկրագիտության ամենահետաքրքիր ուղղություններից մեկը։
Աղբյուր՝ BBC Future