Թեհրանն ու Վաշինգտոնը փակուղում են՝ նավթային շուկաները լարվածության ներքո
· Աշխարհ
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը մերժել է Իրանի վերջին առաջարկը՝ պատերազմը պաշտոնապես ավարտելու և բանակցությունների նոր փուլ բացելու վերաբերյալ։ Թեհրանը պահանջում է ռազմական գործողությունների լիակատար դադար, պատժամիջոցների մեղմացում և Հորմուզի նեղուցի նկատմամբ վերահսկողության պահպանումը, մինչդեռ Վաշինգտոնը պնդում է, որ Իրանը պետք է հրաժարվի միջուկային ծրագրից։ Լարվածությունը ազդել է համաշխարհային էներգակիրների գների վրա՝ աճեցնելով գնաճային ռիսկերը։ Մերձավոր Արևելքում նոր էսկալացիայի վտանգը շարունակում է բարձր մնալ, ինչն անմիջականորեն կարևոր է նաև Հայաստանի համար՝ տարածաշրջանային անվտանգության և էներգետիկ շուկաների տեսանկյունից։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը մերժել է Իրանի վերջին առաջարկը, որով Թեհրանը փորձում էր ձևակերպել պատերազմի ավարտը և սկսել 30-օրյա բանակցային փուլ՝ համապարփակ համաձայնագրի շուրջ։ Իրանի ԱԳՆ խոսնակ Էսմայիլ Բաղայիի խոսքով՝ Թեհրանը առաջնահերթ է համարում պատերազմի դադարեցումը, ինչը, նրա բնորոշմամբ, կարևոր է ոչ միայն Իրանի, այլև ողջ տարածաշրջանի և միջազգային հանրության համար։
Background
Ըստ իրանական լրատվամիջոցների՝ Թեհրանի առաջարկի առանցքային կետերից են ռազմական գործողությունների մշտական դադարեցումը, պատերազմական վնասների փոխհատուցումը, ԱՄՆ ռազմածովային շրջափակման վերացումը, պատժամիջոցների մեղմացումը և իրանական նավթի վաճառքի արգելքի չեղարկումը։ Տարածաշրջանային զգայունագույն հարցերից մեկը շարունակում է մնալ Հորմուզի նեղուցը, որով մինչ պատերազմի մեկնարկը անցնում էր համաշխարհային նավթային առևտրի շուրջ մեկ հինգերորդը։
Details
Թրամփը Truth Social-ում Իրանի պատասխանը որակել է «ընդունելի չլինող»՝ պնդելով, թե Թեհրանն «անիմաստ ձգձգում» է գործընթացը։ ԱՄՆ վարչակազմը հայտարարում է, որ կարմիր գիծը Իրանի միջուկային ծրագրից հրաժարվելն է և ծովային հաղորդակցության ազատության ապահովումը Հորմուզի նեղուցում։ Նավթի համաշխարհային գներն անմիջապես արձագանքել են լարվածությանը․ Brent-ը և ամերիկյան crude-ը բարձրացել են ավելի քան 3 տոկոսով։
Վաշինգտոնն ու Թեհրանը փոխադարձաբար մեղադրում են իրար լարվածության խորացման մեջ։ Ըստ հրապարակված տեղեկությունների՝ բանակցային կապերն իրականացվում են նաև միջնորդների միջոցով, այդ թվում՝ Պակիստանի մասնակցությամբ։ Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ի և Իսրայելի մոտեցումը մնում է կոշտ․ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն հայտարարել է, որ պատերազմը «վերջացած չէ», քանի դեռ Իրանի հարստացված ուրանի պաշարները չեն հեռացվել, իսկ միջուկային օբյեկտները՝ ապամոնտաժվել։
Ամերիկացի և իսրայելցի պաշտոնյաների դիրքորոշումները ցույց են տալիս, որ դիվանագիտությունը դեռևս չի փակել ռազմական սցենարի հնարավորությունը։ Իրանի համար, ըստ վերլուծաբանների, կարևոր է ստանալ երաշխիք, որ գործարքի կնքումից հետո նոր հարվածների չի ենթարկվի։ ԱՄՆ-ի համար, հակառակաբար, առաջնային է կանխել էներգետիկ շուկաների ավելի խոր ցնցումը և քաղաքական առումով չթվալ պարտվող կողմ։
Հայաստանի համար նման զարգացումները նշանակություն ունեն երկու ուղղությամբ։ Նախ՝ Մերձավոր Արևելքում ցանկացած նոր էսկալացիա կարող է անդրադառնալ տարածաշրջանային հաղորդուղիների, էներգակիրների գների և ընդհանուր անվտանգային միջավայրի վրա։ Բացի այդ, Իրանի շուրջ լարվածության աճը մշտապես կարևոր է Հայաստանի արտաքին քաղաքական հաշվարկներում, քանի որ Թեհրանը Երևանին համարում է կարևոր հարևան և տարանցիկ ուղղությունների առանցքային դերակատար։
Background
Հիշեցնենք, որ ԱՄՆ-ն և Իսրայելը վերջին շրջանում բազմիցս թիրախավորել են Իրանի միջուկային կարողությունները՝ հայտարարելով, թե դրանց լիակատար ոչնչացումը անվտանգության առաջնահերթություն է։ Սակայն ՄԱԿ-ի դիտորդները նշում են, որ գնահատել Իրանի մնացած միջուկային պաշարների իրական չափը դժվար է՝ հասանելիության սահմանափակումների պատճառով։ Այդ հանգամանքը բանակցային գործընթացը դարձնում է առավել խոցելի և անորոշ։
Աղբյուր՝ Time Magazine