Նոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ուղեղը լեզուն մշակում է նաև անզգայացման պայմաններում
Nature հանդեսում հրապարակված նոր հետազոտությունը վկայում է, որ ընդհանուր անզգայացման պայմաններում մարդու ուղեղի հիպոկամպը շարունակում է մշակել խոսքային ազդակներ։ Աշխատությունը հիմնված է էպիլեպսիայի վիրահատության ենթարկված յոթ հիվանդի տվյալների վրա, որոնց մոտ բժիշկները գրանցել են նեյրոնների արձագանքը ձայնային ու լեզվական նյութին։ Գիտնականների խոսքով՝ սա չի նշանակում, թե հիվանդը գիտակցաբար հասկանում է իր շուրջը հնչող խոսքը, սակայն ցույց է տալիս, որ գիտակցությունից անկախ պահպանվում են բավական բարդ նյարդային գործընթացներ։ Արդյունքները կարևոր են ինչպես հիշողության ձևավորման, այնպես էլ գիտակցության բնույթի ուսումնասիրության համար։
Nature գիտական հանդեսում լույս տեսած նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ընդհանուր անզգայացման պայմաններում էլ ուղեղը լիովին «լուռ» չի դառնում։ Էպիլեպսիայի բուժման նպատակով վիրահատության ենթարկվող յոթ հիվանդի մոտ գիտնականները գրանցել են հիպոկամպի նեյրոնային ակտիվությունը և պարզել, որ այդ հատվածը շարունակում է արձագանքել ոչ միայն ձայներին, այլև խոսքի կառուցվածքային առանձնահատկություններին։ Այս արդյունքը կարևոր է, քանի որ հիպոկամպը առանցքային դեր ունի հիշողության և ուսուցման գործընթացներում։
Հիպոկամպի արձագանքը անզգայացման ժամանակ
Հետազոտության հեղինակները նախ ստուգել են, թե ինչպես են անզգայացված հիվանդների նեյրոնները արձագանքում所谓 «արտասովոր» ձայներին։ Նրանք նկատել են, որ ժամանակի ընթացքում այդ արձագանքը ուժեղանում է, ինչը կարող է վկայել պարզ ուսուցման կամ տարբերակման գործընթացի պահպանման մասին։ Ավելի ուշ վիրահատարանում հիվանդներին միացրել են պատմողական ձայնագրություններ, և ստացված նեյրոնային տվյալները, ինչպես նշում են հեղինակները, անսպասելիորեն նման են եղել արթուն մարդու ուղեղում դիտվող որոշ օրինաչափությունների։
Խոսքի մշակումն առանց գիտակցական ընկալման
Գիտնականների մեկնաբանությամբ՝ հիպոկամպի բջիջները, հավանաբար, արձագանքել են խոսքի կառուցվածքին և կանխատեսել հաջորդ բառի տեսակը՝ օրինակ՝ գոյական թե բայ։ Սակայն մասնագետներն ընդգծում են, որ սա չի հավաստում գիտակցական ըմբռնում կամ վիրահատության ընթացքում լսված խոսակցության հիշում։ Ավելի հավանական է, որ խոսքը վերաբերում է լեզվամշակման այնպիսի մեխանիզմների, որոնք կարող են գործել գիտակցությունից անկախ։
Ինչ նշանակություն ունեն այս արդյունքները
Հետազոտությունը փոքրածավալ է, ուստի դրա եզրակացությունները դեռևս պահանջում են լրացուցիչ ստուգում ավելի լայն նմուշների վրա։ Այդուհանդերձ, այն նոր լույս է սփռում երկու կարևոր հարցի վրա՝ ինչ է կատարվում հիշողության հետ անզգայացման ընթացքում, և որքանով է լեզվի մշակումը առնչվում գիտակցությանը։ Այս թեման հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև արհեստական բանականության քննարկումներում, քանի որ հերթական անգամ ցույց է տալիս՝ բարդ լեզվական մշակումը միշտ չէ, որ նույնական է գիտակցական հասկացման հետ։
Աղբյուր՝ Time Magazine