Հորմուզի նեղուցում կանգնած նավերը կարող են կենսաբանական աղետ ստեղծել
· Աշխարհ
Ամերիկացի գիտնականների նոր ուսումնասիրության համաձայն՝ Հորմուզի նեղուցի փակման հետևանքով Պարսից ծոցում ամիսներ շարունակ կանգնած ավելի քան 1500 առևտրային նավ կարող են դառնալ ծովային ինվազիվ տեսակների տարածման աղբյուր։ Հետազոտությունը կապում է այդ աննախադեպ դադարն աղտոտված կորպուսների, ջրիմուռների ու այլ օրգանիզմների կուտակման հետ։ Գիտնականները զգուշացնում են, որ նավերի վերադարձը համաշխարհային ծովային երթուղիներ կարող է բարձրացնել կենսանվտանգության ռիսկերը։
Ամերիկացի գիտնականների նոր ուսումնասիրությունը ուշադրություն է հրավիրում Հորմուզի նեղուցում ստեղծված աննախադեպ իրավիճակի վրա․ Պարսից ծոցում ամիսներ շարունակ կանգնած ավելի քան 1500 առևտրային նավ կարող են վերածվել ծովային ինվազիվ տեսակների տարածման օջախի։ Հետազոտության հեղինակների գնահատմամբ՝ սա կարող է հանգեցնել լայնածավալ կենսաբանական ներխուժման, որի հետևանքները կարող են զգացվել ոչ միայն տարածաշրջանում, այլև համաշխարհային ծովային երթուղիներում։
Նավերի երկարատև կանգառի կենսաբանական հետևանքը
Ըստ ուսումնասիրության՝ փակված ջրային ուղով շարժվելու հնարավորություն չունեցող նավերը ամիսներ շարունակ մնացել են նույն ջրերում, ինչի հետևանքով նրանց կորպուսների վրա կուտակվել են ծովային միկրօրգանիզմներ, ջրիմուռներ և տարբեր անողնաշարավորներ։ Գիտական գրականության մեջ այս գործընթացը հայտնի է որպես բիոֆաուլինգ՝ նավի մակերեսին անցանկալի կենսաբանական շերտերի առաջացում։
Հորմուզի նեղուցը միջազգային նավագնացության համար ռազմավարական կարևորություն ունեցող անցուղի է, և սովորաբար այս տարածաշրջանում նավերը նավահանգիստներում մնում են մեկից երեք օր։ Այդ պատճառով ամիսներով ձգված կանգառը գիտնականների կարծիքով ստեղծել է բացառիկ պայմաններ, որոնք նախկինում նման մասշտաբով չեն արձանագրվել ժամանակակից ծովային փոխադրումների պատմության մեջ։
Ինչու են մտահոգվում մասնագետները
Հետազոտողները զգուշացնում են, որ երբ այդ նավերը կրկին միանան միջազգային առևտրային հոսքերին, նրանց հետ միասին կարող են տեղափոխվել նաև օտար տեսակներ։ Նման տեղափոխությունները վտանգավոր են, որովհետև ներմուծված օրգանիզմները երբեմն արագ տարածվում են նոր միջավայրում և խաթարում տեղական էկոհամակարգերի հավասարակշռությունը։
Գիտնականների գնահատմամբ՝ ներկայում Պարսից ծոցում ձևավորվել է «ծայրահեղ վատագույն սցենար», որը բացահայտում է կենսաանվտանգության լուրջ բացեր։ Թեև նավերի կանգառի պատճառ դարձած ռազմական իրադարձության հումանիտար և տնտեսական հետևանքները շարունակում են մնալ առաջնային, հեղինակները շեշտում են, որ բնապահպանական վտանգները չեն կարող անտեսվել։
Կանոնակարգերը բավարար չեն, ասում են հեղինակները
Ծովային տրանսպորտում բիոֆաուլինգի հետ կապված խնդիրները վաղուց հայտնի են, և Միջազգային ծովային կազմակերպությունն առաջարկում է նավերի վրա կենսաբանական շերտերի կառավարում իրականացնել ամբողջ ճանապարհի ընթացքում։ Սակայն ուսումնասիրության հեղինակների խոսքով՝ գործող կարգավորումները բավարար չեն նման մասշտաբի չնախատեսված կանգառների հետևանքները մեղմելու համար։
Նրանց գնահատմամբ՝ այս դեպքը ցույց է տալիս, որ ռազմական կամ քաղաքական ճգնաժամերը կարող են ոչ միայն տնտեսական ու մարդասիրական, այլև երկարաժամկետ բնապահպանական հետևանքներ ունենալ։ Այդ պատճառով մասնագետները կոչ են անում վերանայել կենսանվտանգության մոտեցումները՝ հաշվի առնելով ծովային փոխադրումների նման անսպասելի ընդհատումները։
Աղբյուր՝ The Independent