Շարպեվիլի զոհերի ժառանգները փոխհատուցում են պահանջում ապարտեիդի հանցագործությունների համար
· Աշխարհ
Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Շարպեվիլ բնակավայրում 1960 թվականի մարտի 21-ի ջարդից տուժածների ընտանիքները փոխհատուցում են պահանջում պետությունից՝ հղում անելով ապարտեիդի շրջանի հանցագործություններին։ Այդ օրը խաղաղ բողոքի ցույցը, որ կազմակերպել էր Պանաֆրիկյան կոնգրեսը, ավարտվեց ոստիկանության կրակոցներով և տասնյակ զոհերով։ Միջադեպը մինչ այսօր շարունակում է մնալ Հարավային Աֆրիկայի պատմության ամենացավոտ էջերից մեկը։
Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Շարպեվիլ բնակավայրում 1960 թվականի մարտի 21-ին տեղի ունեցած ջարդի զոհերի ընտանիքները փոխհատուցում են պահանջում՝ ապարտեիդի շրջանի անպատժելի մնացած հանցագործությունների կապակցությամբ։ Նրանք հիշեցնում են, որ խաղաղ բողոքի ցույցը, որ ուղղված էր անցագրային օրենքների դեմ, ավարտվեց ոստիկանության կրակոցներով և մարդկային կորուստներով։
Բողոքը, որ վերածվեց ողբերգության
Այդ օրը Շարպեվիլի բնակիչները հավաքվել էին դեմ արտահայտվելու այն կարգերին, որոնք պարտադրում էին «սև», «հնդիկ» և «գունավոր» հարավաֆրիկացիներին մշտապես կրել անձնագրային փաստաթղթեր և սահմանում էին նրանց տեղաշարժի սահմանափակումները։ Բողոքի շարժումը կազմակերպել էր Պանաֆրիկյան կոնգրեսը, որը դուրս էր եկել Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսից։
Այդ երթին միացել էր նաև Աբրահամ Մոֆոկենգը, որը այն ժամանակ 20-ամյա գործարանային աշխատող էր։ Հետագայում նա պատմել է, որ եղանակը խաղաղ էր, արևը շողում էր, և ոչինչ չէր մատնանշում, թե օրը նման ողբերգությամբ կավարտվի։
Շարունակվող պահանջներ անցյալի համար
Շարպեվիլի ջարդը վաղուց դարձել է ապարտեիդի բռնությունների խորհրդանիշը, սակայն զոհերի հարազատները մինչև այսօր պնդում են, որ արդարությունը լիովին չի վերականգնվել։ Նրանց պահանջը տեղավորվում է Հարավային Աֆրիկայում վերջին տարիներին ակտիվացած դատական նախաձեռնությունների ընդհանուր ալիքի մեջ, որոնց նպատակն է վերականգնել պատմական վնասը և պատասխանատվության ենթարկել անցյալի հանցագործությունները։
Տասնամյակներ անց այդ դեպքը շարունակում է հիշեցրել, որ ապարտեիդի ժառանգությունը սահմանափակված չէ պատմական հիշողությամբ։ Այն ազդեցություն ունի նաև փոխհատուցման, պետական պատասխանատվության և անցումային արդարադատության շուրջ ընթացող քննարկումների վրա։
Հիշողություն և քաղաքական պատասխանատվություն
Շարպեվիլի դեպքը Հարավային Աֆրիկայի հասարակական հիշողության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի՝ որպես բողոքի խաղաղ ակցիայի նկատմամբ կիրառված մահաբեր ուժի օրինակ։ Այդ պատճառով էլ զոհերի ընտանիքների նոր պահանջները ոչ միայն իրավական, այլև քաղաքական նշանակություն ունեն՝ հենվելով այն հարցի վրա, թե որքանով է պետությունը պատրաստ առերեսվել ապարտեիդի ժառանգության հետ։
Աղբյուր՝ The Guardian