Կանադայում ծովային թռչունների ձվերում «հավերժական քիմիականների» կտրուկ նվազումը կապում են կարգավորման խստացման հետ
Կանադայում կատարված նոր, գրախոսված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Սենթ Լոուրենսի ջրային ավազանում հյուսիսային գանետի ձվերում որոշ վտանգավոր ՊՖԱՍ միացությունների մակարդակը 55 տարվա ընթացքում նվազել է մինչև 74 տոկոսով։ Հետազոտողները արձանագրել են, որ աղտոտվածության աճը համընկել է այս նյութերի լայն կիրառման տասնամյակների հետ, իսկ նվազումը՝ կարգավորիչ սահմանափակումների ուժեղացման շրջանի հետ։ Արդյունքները դիտվում են որպես ապացույց, որ երկարաժամկետ բնապահպանական վերահսկողությունն ու պետական կանոնակարգումը կարող են շոշափելի արդյունք տալ։ Թեման նշանակալից է նաև ավելի լայն իմաստով, քանի որ ՊՖԱՍ նյութերի ազդեցությունը շարունակում է մնալ հանրային առողջության և շրջակա միջավայրի միջազգային օրակարգում։
Կանադացի գիտնականների նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Սենթ Լոուրենսի ջրային ավազանում բնակվող հյուսիսային գանետի ձվերում որոշ ՊՖԱՍ միացությունների խտությունը վերջին տասնամյակներին զգալիորեն նվազել է։ Հետազոտությունը, որն ընդգրկում է 55 տարվա ժամանակահատված, արձանագրել է մինչև 74 տոկոսի հասնող անկում այն միացությունների դեպքում, որոնք սովորաբար դասվում են առավել վտանգավոր և կայուն աղտոտիչների շարքը։
Երկարատև դիտարկում և հստակ միտում
Հեղինակները համադրել են տարբեր տարիներին հավաքված նմուշները և արձանագրել հետևողական պատկեր։ ՊՖԱՍ նյութերի մակարդակները արագ աճել են 1960-ականներից սկսած, երբ այդ միացությունները լայնորեն կիրառվում էին արդյունաբերության և սպառողական արտադրանքի մեջ, ապա առավելագույնին հասել են 1990-ականների վերջից մինչև 2000-ականների սկզբի շրջանը։ Դրանից հետո, երբ մի շարք երկրներում սկսեցին խստացվել սահմանափակումներն ու վերահսկողությունը, չափված ցուցանիշները նվազման միտում են ցույց տվել։
Այս արդյունքը կարևոր է ոչ միայն բնապահպանական տեսանկյունից, այլև գիտական դիտարկման մեթոդաբանության առումով։ Ծովային թռչունների ձվերը հաճախ օգտագործվում են որպես շրջակա միջավայրի աղտոտվածության կենսացուցիչ, քանի որ դրանք արտացոլում են սննդաշղթայով փոխանցվող քիմիական նյութերի կուտակումը։
Ինչու են ՊՖԱՍ նյութերը մտահոգության պատճառ
ՊՖԱՍ-ը լայն խմբի սինթետիկ միացություններ են, որոնք հայտնի են իրենց քայքայման հանդեպ բարձր դիմադրությամբ, ինչի պատճառով հաճախ կոչվում են «հավերժական քիմիականներ»։ Դրանք կիրառվել են հրդեհաշիջման փրփուրներում, ջրակայուն և յուղակայուն ծածկույթներում, ինչպես նաև բազմաթիվ արդյունաբերական գործընթացներում։ Հենց այդ կայունությունն է պատճառը, որ նյութերը երկար ժամանակ պահպանվում են ջրում, հողում և կենդանի օրգանիզմներում։
Վերջին տարիներին ՊՖԱՍ միացությունների շուրջ միջազգային մտահոգությունն աճել է, քանի որ տարբեր հետազոտություններ դրանք կապում են բնապահպանական ռիսկերի և առողջապահական հնարավոր հետևանքների հետ։ Կանադական հետազոտության հեղինակները շեշտում են, որ ստացված տվյալները չեն նշանակում խնդրի ամբողջական վերացում, սակայն ցույց են տալիս՝ նպատակային կարգավորումը կարող է նվազեցնել էկոհամակարգերում վտանգավոր նյութերի կուտակումը։
Միջազգային օրակարգի մաս կազմող հարց
ՊՖԱՍ նյութերի վերահսկումը վերջին տարիներին դարձել է մի շարք պետությունների և միջազգային կառույցների ուշադրության առարկա։ Քննարկումները վերաբերում են ոչ միայն առանձին միացությունների արգելքին, այլև ամբողջ խմբի նկատմամբ ավելի խիստ մոտեցման անհրաժեշտությանը։ Այդ համատեքստում կանադական ուսումնասիրությունը դիտվում է որպես կարևոր փաստական հիմք, որը ցույց է տալիս, որ երկարաժամկետ բնապահպանական քաղաքականությունը կարող է իրական արդյունք ապահովել։
Աղբյուր՝ The Guardian