Գիտնականները կանխատեսում են՝ դարի վերջում չորային հողերը կարող են զբաղեցնել ցամաքի ավելի քան 40 տոկոսը
· Աշխարհ
Գիտնականները ներկայացրել են նոր կանխատեսում, ըստ որի՝ XXI դարի վերջում չորային տարածքները կարող են զբաղեցնել մոլորակի ցամաքի ավելի քան 40 տոկոսը։ Հետազոտությունը հրապարակվել է Environmental Research Letters ամսագրում և հիմնված է 1994–2023 թվականների տվյալների վերլուծության վրա։ Թեև ածխաթթու գազի աճը մասամբ մեղմում է այդ միտումը, մասնագետները զգուշացնում են, որ կլիմայական չորացումը շարունակում է խորանալ։
Գիտնականները զգուշացնում են, որ դարի վերջին չորային տարածքները կարող են ընդգրկել ցամաքի ավելի քան 40 տոկոսը։ Այս եզրակացությունը ներկայացվել է Environmental Research Letters ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրության մեջ, որը հիմնված է վերջին երեք տասնամյակների կլիմայական տվյալների վերլուծության վրա։
Ինչ է համարվում չորային գոտի
Չորային են համարվում այն տարածքները, որտեղ գոլորշացումը գերազանցում է տեղումների քանակը։ Այդ խմբի մեջ մտնում են անապատները, կիսաանապատներն ու չոր տափաստանները, որտեղ հողն ու ջուրը մշտապես ենթարկվում են ճնշման։ Նման միջավայրերում հատկապես խոցելի են գյուղատնտեսությունը, բնական բուսածածկը և ջրային պաշարները։
Խնդիրը միայն բնապահպանական չէ․ չորային գոտիների ընդլայնումը կարող է ազդել միլիոնավոր մարդկանց սննդային անվտանգության և ջրամատակարարման վրա։ Հողի էրոզիան, երաշտների հաճախականությունը և բերքատվության անկումը այստեղ անմիջական հետևանքներ ունեն ինչպես տեղական տնտեսությունների, այնպես էլ տարածաշրջանային կայունության համար։
Ինչ են ցույց տվել հաշվարկները
Չինաստանի անտառային տնտեսության ակադեմիայի գիտնականները համադրել են 1994–2023 թվականների տվյալները և կանխատեսում կազմել 2071–2100 թվականների համար։ Նրանց հաշվարկներով՝ ներկայում չորային տարածքները զբաղեցնում են ցամաքի մոտ 38,58 տոկոսը՝ առանց Անտարկտիդայի, իսկ դարավերջին այդ բաժինը կարող է հասնել 39,31–40,28 տոկոսի։
Աբսոլյուտ թվերով դա մոտ 2,37 միլիոն քառակուսի կիլոմետր հավելյալ տարածք է, ինչը համեմատելի է Ալժիրի մակերեսի հետ։ Ամենախոցելի շրջաններից մեկը, ըստ հետազոտության, Ավստրալիան է, որտեղ չորային գոտիների ընդարձակումը կլինի առավել նկատելի։
Ինչու է կանխատեսումն ավելի մեղմ, քան նախորդները
Նախկին ուսումնասիրություններում ենթադրվում էր, որ դարի վերջում չորային գոտիները կարող են զբաղեցնել ցամաքի մինչև 56 տոկոսը։ Նոր գնահատականը ավելի ցածր է, քանի որ հեղինակները հաշվի են առել ածխաթթու գազի աճի ազդեցությունը․ բարձր CO2-ը խթանում է բույսերի աճը և որոշ դեպքերում օգնում է ավելի խնայողաբար օգտագործել ջուրը։
Սակայն գիտնականները շեշտում են, որ այդ ազդեցությունը սահմանափակ է։ Երբ բույսերը «հագենան» ածխաթթու գազով, մեղմող գործոնը կթուլանա, իսկ գլոբալ տաքացումը կշարունակի նպաստել ցամաքի չորացմանը։ Այդ պատճառով հետազոտության հեղինակները կարևորում են հողերի պաշտպանության, ջրային ռեսուրսների խելամիտ կառավարման և երկարաժամկետ հարմարվողական քաղաքականության անհրաժեշտությունը։
Աղբյուր՝ News.am