Օմանը ճնշման ներքո է՝ Իրանի Հորմուզի ծրագրի հայտարարությունից հետո
· Աշխարհ
Օմանը հայտնվել է ԱՄՆ-ի և Իրանի հակասության կիզակետում այն բանից հետո, երբ Թեհրանը հայտարարեց, թե Մուսկատի հետ համակարգում է Հորմուզի նեղուցի հետագա կառավարման հարցերը։ Իրանը խոսում է առևտրային նավերից վճար գանձելու և նեղուցով անցնող նավերի ազգային պատկանելության մասին տվյալներ պահանջելու նախաձեռնության մասին, մինչդեռ Միացյալ Նահանգները դրան դեմ է։ Հարցը հատկապես զգայուն է, քանի որ համաշխարհային ծովային նավթափոխադրումների զգալի մասը սովորաբար անցնում է այս ջրուղով, իսկ նեղուցը վերջին շաբաթներին փաստացի խափանված է մնում տարածաշրջանային ռազմական լարվածության հետևանքով։
Օմանը հայտնվել է բարդ դիվանագիտական դրության մեջ այն բանից հետո, երբ Իրանը հայտարարեց, թե Մուսկատի հետ քննարկում և համակարգում է Հորմուզի նեղուցի կառավարման ապագա ձևաչափը։ Թեհրանի ներկայացմամբ՝ քննարկվող միջոցառումների թվում են առևտրային նավերից վճար գանձելը և նեղուցով անցնող բոլոր նավերից ազգային պատկանելության վերաբերյալ տեղեկություններ պահանջելը։ Մինչ այժմ Օմանի իշխանությունները հրապարակային մանրամասն արձագանք չեն տվել, ինչը լրացուցիչ ուշադրություն է սևեռել Մուսկատի դիրքորոշման վրա։
Հորմուզի նեղուցի շուրջ աճող տարաձայնությունը
Իրանի առաջարկները հակասում են ԱՄՆ-ի մոտեցմանը, քանի որ Վաշինգտոնը նեղուցում ազատ նավարկության սկզբունքը դիտում է միջազգային առևտրի և էներգետիկ անվտանգության հիմնարար պայման։ Հորմուզը համաշխարհային տնտեսության համար առանցքային ջրուղի է. սովորաբար այստեղով է անցնում ծովային նավթափոխադրումների զգալի բաժինը։ Այդ պատճառով նեղուցի իրավական կարգավիճակի, վերահսկողության կամ վճարների հարցում ցանկացած փոփոխություն արագորեն վերածվում է ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև համաշխարհային նշանակության խնդրի։
Օմանի դերը հատկապես կարևոր է, որովհետև Մուսանդամի օմանյան առանձնացված տարածքը գտնվում է նեղուցի հարավային հատվածում։ Մուսկատը երկար տարիներ փորձել է պահպանել հարաբերական հավասարակշռություն թե՛ արևմտյան պետությունների, թե՛ Իրանի հետ՝ հաճախ հանդես գալով որպես հաղորդակցության ուղի կամ միջնորդ։ Սակայն Թեհրանի վերջին հայտարարությունները Օմանին դնում են զգայուն կացության մեջ, երբ լռությունն ինքնին դառնում է քաղաքական մեկնաբանությունների առիթ։
Էներգետիկ շուկաների և տարածաշրջանի համար հետևանքները
Աղբյուրում նշվում է, որ նեղուցը շուրջ տասը շաբաթ խափանված է մնում փետրվարին Իրանի դեմ ԱՄՆ-Իսրայել ռազմական հարվածից հետո ստեղծված իրադրության հետևանքով։ Եթե այդ վիճակը պահպանվի կամ կառավարման շուրջ նոր սահմանափակումներ ներդրվեն, ապա ճնշումը կարող է աճել համաշխարհային էներգակիրների շուկաների, ապահովագրական ծախսերի և բեռնափոխադրումների գների վրա։ Նման զարգացումները կարևոր են նաև Հայաստանի նման ներմուծումից կախված երկրների համար, քանի որ միջազգային էներգետիկ շուկաների տատանումները անուղղակի ազդեցություն են ունենում տարածաշրջանային տնտեսությունների վրա։
Առայժմ գլխավոր անորոշությունը վերաբերում է այն հարցին, թե արդյոք Օմանը իսկապես պատրաստ է ներգրավվել Իրանի առաջարկած ձևաչափում, թե փորձում է խուսափել բացահայտ դիրքավորումից։ Մինչ Մուսկատը հրապարակային պարզաբանում չի տվել, Հորմուզի շուրջ քննարկումը մնում է ավելի լայն աշխարհաքաղաքական դիմակայության մաս, որտեղ ծովային ուղիների վերահսկողությունը սերտորեն կապվում է անվտանգության, առևտրի և դիվանագիտության հետ։
Աղբյուր՝ The Guardian