Նոր հետազոտությունը կասկածի տակ է դնում տիեզերքի արագացող ընդարձակումը
Աստղաֆիզիկոսների նոր ուսումնասիրությունը, հրապարակված «Monthly Notices of the Royal Astronomical Society» հանդեսում, կասկածի տակ է դնում այն պատկերացումը, թե տիեզերքի ընդարձակումը արագանում է։ Հեղինակները վերանայել են Pantheon+ կոչվող տվյալաշարը, որը հիմնված է ավելի քան 1700 տիպ Ia գերնոր աստղերի դիտարկումների վրա, և առաջարկել են ուղղումներ՝ կապված պայթած աստղերի նախորդ տարիքի հետ։ Նրանց եզրակացությամբ՝ ընդարձակումը կարող է ոչ թե համաչափ արագանալ, այլ ընդհանուր առմամբ դանդաղել։ Թեզը արդեն վիճահարույց արձագանք է ստացել գիտական հանրությունում, սակայն առաջիկա տարիներին այն կարող է ստուգվել նոր դիտարկումներով։
Տիեզերքի ընդարձակման մասին արդի պատկերացումները կարող են վերանայման կարիք ունենալ։ «Monthly Notices of the Royal Astronomical Society» հանդեսում հրապարակված նոր ուսումնասիրության հեղինակները պնդում են, որ երկար տարիներ ընդունված այն տեսակետը, թե տիեզերքը ընդարձակվում է աճող արագությամբ, կարող է լիովին ճշգրիտ չլինել։ Նրանց հաշվարկներով՝ տվյալների վերամշակումից հետո հնարավոր է այլ պատկեր՝ ընդարձակումը ոչ թե արագանում է, այլ ընդհանուր առմամբ դանդաղում։
Խոսքը վերաբերում է ժամանակակից տիեզերագիտության առանցքային հարցերից մեկին։ Տասնամյակներ շարունակ աստղագետները տիեզերքի ընդարձակման ընթացքը չափել են տիպ Ia գերնոր աստղերի օգնությամբ, որոնք համարվում են հարաբերականորեն հուսալի «ստանդարտ մոմեր» հեռավորությունների գնահատման համար։ Այդ դիտարկումների հիման վրա ձևավորվել էր նաև մութ էներգիայի մասին ներկայիս պատկերացումը, իսկ արագացող ընդարձակման ապացույցները 2011 թվականին արժանացան Նոբելյան մրցանակի ֆիզիկայի բնագավառում։
Տվյալաշարի նոր ընթերցումը
Նոր աշխատանքի հիմքում Pantheon+ տվյալաշարի վերանայումն է։ Այն ներառում է ավելի քան 1700 տիպ Ia գերնոր աստղ և լայնորեն կիրառվում է տիեզերքի ընդարձակման չափման համար։ Հետազոտողները ենթադրել են, որ արդյունքները պետք է շտկվեն՝ հաշվի առնելով այն աստղերի տարիքը, որոնցից հետո առաջացել են այդ պայթյունները։ Միաժամանակ նրանք փորձել են ստուգել նաև, թե արդյոք ընդարձակման արագությունն իսկապես նույնն է բոլոր ուղղություններով, ինչպես սովորաբար ենթադրվում է։
Հեղինակների եզրակացությամբ՝ այդ ուղղումներից հետո տվյալներն այլևս չեն վկայում միատեսակ արագացող ընդարձակման մասին։ Ըստ նրանց մեկնաբանության՝ դիտարկվող պատկերը կարող է ավելի լավ համապատասխանել դանդաղող ընդարձակման վարկածին։ Սա չի նշանակում, թե հարցը վերջնականապես լուծված է, սակայն ցույց է տալիս, որ չափումների մեկնաբանության հիմքում ընկած որոշ նախադրյալներ դեռ քննարկման տեղիք են տալիս։
Գիտական վեճ և առաջիկա ստուգումներ
Ուսումնասիրությունն արդեն իսկ հակասական արձագանք է առաջացրել։ Նույն գիտական հանդեսում հրապարակվել է նաև մեկ այլ հոդված, որի հեղինակները վիճարկում են նոր աշխատանքի պնդումները։ Այդ հանգամանքը ցույց է տալիս, որ խոսքը ոչ թե հաստատված շրջադարձի, այլ լուրջ գիտական բանավեճի մասին է, որի ելքը կախված կլինի հետագա տվյալներից և անկախ ստուգումներից։
Հետազոտողները մեծ ակնկալիքներ են կապում Ռուբինի աստղադիտարանի Legacy Survey of Space and Time ծրագրի հետ, որը տասը տարվա ընթացքում պետք է ստեղծի գիշերային երկնքի ծավալուն ժամանակաշարային պատկերը։ Նախագիծը հնարավորություն կտա ուսումնասիրել արդեն հարյուր հազարավոր գերնոր աստղեր և ավելի վստահ գնահատել, թե ինչպես է իրականում փոփոխվում տիեզերքի ընդարձակման ընթացքը։ Հայ ընթերցողի համար սա կարևոր է ոչ միայն որպես տեսական գիտության լուր, այլև որպես հիշեցում, որ նույնիսկ ամենահիմնավորված գիտական պատկերացումները ժամանակի ընթացքում կարող են ճշգրտվել նոր տվյալների լույսի ներքո։