Գվինեա-Բիսաուում մպոքսի առաջին դեպքի հաստատումը վկայում է, որ վիրուսը կրկին ակտիվորեն շրջանառվում է նոր տարածքներում։ 2022 թվականից ի վեր աշխարհում գրանցվել է գրեթե 190 հազար լաբորատոր հաստատված դեպք՝ 145 երկրում։ Փորձագետների ուշադրությունը հատկապես սևեռված է երեխաների վրա, որոնք նոր բռնկումների պայմաններում կարող են առավել խոցելի լինել։
Վիրուսի վերադարձը նոր տարածքներ
Գվինեա-Բիսաուում մպոքսի առաջին դեպքի հայտնաբերումը ևս մեկ հիշեցում է, որ նախկինում «կապիկի ծաղիկ» անունով հայտնի վարակը շարունակում է շրջանառվել և դուրս գալ իր նախկին սահմաններից։ Վերջին բռնկումը կրկին բարձրացրել է հարցը, թե որքան պատրաստ են առողջապահական համակարգերը արագ արձագանքելու նոր դեպքերին։
Համաձայն հրապարակված տվյալների՝ 2022 թվականից ի վեր աշխարհում արձանագրվել է մպոքսի գրեթե 190 հազար լաբորատոր հաստատված դեպք՝ 145 երկրում։ Սա էապես տարբեր է մինչ այդ եղած պատկերից, երբ հիվանդությունը հիմնականում սահմանափակվում էր աֆրիկյան մի քանի երկրներով, որտեղ վիրուսն արդեն համարվում էր էնդեմիկ։
Ինչու է իրավիճակը փոխվել
Մասնագետների գնահատմամբ՝ վերջին տարիներին վիրուսի տարածման ձևը փոխվել է, և այն այլևս չի դիտվում միայն որպես տարածաշրջանային խնդիր։ Միջազգային տեղաշարժը, բնակչության խիտ շփումները և վերահսկողության դժվարությունները նպաստել են նրան, որ մպոքսը հասնի նոր տարածաշրջաններ։
Առողջապահական կառույցների համար առավել մտահոգիչ է այն, որ նոր բռնկումներում ուշադրության կենտրոնում են երեխաները։ Դա կարող է պայմանավորված լինել ինչպես վարակման առանձնահատկություններով, այնպես էլ այն հանգամանքով, որ որոշ երկրներում նրանք ավելի ուշ են հասնում բժշկական օգնության։
Ի՞նչ միջոցներ կարող են զսպել բռնկումը
Վիրուսի տարածումը սահմանափակելու համար անհրաժեշտ են վաղ հայտնաբերում, հիվանդների մեկուսացում, շփումների հսկողություն և հանրային իրազեկում։ Որքան արագ են առողջապահական մարմինները հաստատում դեպքերը և հետևում շփումներին, այնքան մեծ է բռնկումը տեղայնացնելու հավանականությունը։
Գվինեա-Բիսաուի դեպքը ցույց է տալիս, որ մպոքսը մնում է միջազգային առողջապահական մարտահրավեր։ Մինչ դեպքերի աշխարհագրությունը ընդլայնվում է, առաջնահերթ է դառնում ոչ միայն բուժումը, այլև կանխարգելումը՝ հատկապես առավել խոցելի խմբերի պաշտպանությամբ։
Ռուսաստանցի ատամնաբույժ Անաստասիա Բելոլիպեցկան հայտնել է, որ լիարժեք ու բազմազան սննդակարգը շաբաթվա ընթացքում պետք է ներառի 30-40 տարբեր սննդատեսակ։ Նրա խոսքով՝ այդպիսի մոտեցումն օգնում է պահպանել աղիքային միկրոֆլորայի հավասարակշռությունը, ինչը կարևոր է ամբողջ ստամոքսաղիքային համակարգի առողջության համար։ Բժիշկը նաև խորհուրդ է տվել նախապատվություն տալ սեզոնային մթերքներին՝ որպես աշնան օրինակ հիշատակելով դդումը։ Միաժամանակ նա ընդգծել է, որ շատերը, շաբաթական ճաշացանկը գրի առնելիս, դժվարությամբ են հասնում այդ բազմազանությանը։
Ուրոլոգ Բրայան Սթայքսների խոսքով՝ 70 տարեկանում տղամարդկանց միայն մի մասի մոտ են պահպանվում էրեկցիայի հետ կապված խնդիրների բացակայությունը։ Men’s Health-ին տված հարցազրույցում նա բացատրել է, որ տարեց հասակում էրեկտիլ խանգարումների գլխավոր պատճառներից մեկը առնանդամի արյունամատակարարման վատթարացումն է։ Բժիշկը խորհուրդ է տալիս առաջնահերթ ուշադրություն դարձնել սրտանոթային առողջությանը նպաստող նույն միջոցներին՝ հավասարակշռված սննդակարգին, կանոնավոր շարժունակությանը և ռիսկի գործոնների վերահսկմանը։ Եթե կենսակերպի փոփոխությունը բավարար չէ, մասնագետը կարող է առաջարկել դեղորայքային կամ այլ բուժում։
Ամերիկյան սրտաբանների գնահատմամբ՝ առողջ սնունդը սրտային հիվանդությունների, շաքարախտի և բարձր ճնշման կանխարգելման ու վերահսկման կարևոր գործիքներից է։ Սակայն առողջ սնվելը շատերի համար մնում է դժվար, քանի որ խնդիրը ոչ միայն գիտելիքի, այլև հասանելիության ու արժեքի մեջ է։ Հոդվածը շեշտում է, որ առողջարար սնունդը պետք է դիտարկել ոչ թե միայն որպես անհատական ընտրություն, այլ՝ առողջապահության մաս։
Վերջին տարիներին արյան շաքարի մակարդակին հետևելու սովորությունը դարձել է առողջ ապրելակերպի նոր միտում, սակայն մասնագետները զգուշացնում են՝ այդ թվերը միշտ չէ, որ վկայում են խնդիրի մասին։ Սնվելուց հետո գլյուկոզայի կարճատև բարձրացումը օրգանիզմի բնական արձագանքն է, որը սովորաբար կարգավորվում է ինսուլինի միջոցով։ Բժիշկների խոսքով՝ մտահոգության իրական պատճառը ոչ թե մեկանգամյա աճն է, այլ դրա հաճախականությունն ու համակցված ախտանշանները։
ԱՄՆ-ում անցկացվող փորձարարական բուժման շրջանակում երեք հիվանդ ստացել են տեսողության բջիջները վերականգնելու նպատակով մշակված նոր թերապիա։ Life Biosciences ընկերության գիտնականները Ամերիկյան ակնաբուժության ակադեմիայի տարեկան ժողովում հայտնել են, որ բուժումը նախնական տվյալներով անվտանգ է, իսկ երկու մասնակիցների մոտ նկատվել են տեսողության բարելավման վաղ նշաններ։ Հետազոտությունը վերաբերում է գլաուկոմայի որոշ ձևերի, որոնց դեպքում աչքի նյարդաբջիջները վնասվում են ճնշման աճից։ Եթե արդյունքները հաստատվեն, մոտեցումը կարող է նոր ճանապարհ բացել ոչ միայն աչքի, այլև տարիքային այլ հիվանդությունների բուժման համար։
Գիտնականները պարզել են, որ շաբաթական ընդամենը մեկ իզոմետրիկ մարզում կարող է նպաստել արյան ճնշման պահպանվող նվազմանը։ Հետազոտությունը հրապարակվել է BMJ Open Sport & Exercise Medicine հանդեսում և հիմնված է 100 մեծահասակների մասնակցությամբ փորձի վրա։ Արդյունքները հատկապես կարևոր են նրանց համար, ովքեր չեն կարող կամ չեն ցանկանում հաճախ մարզվել։
