Ինչպես մարզվել շոգ եղանակին՝ առանց առողջությանը վնասելու
Գիտնականները զգուշացնում են, որ աճող ջերմաստիճանները ոչ միայն բարդացնում են բացօթյա շարժունակությունը, այլև կարող են երկարաժամկետ առողջական հետևանքներ առաջացնել, եթե մարդիկ շոգի պատճառով նվազեցնեն ֆիզիկական ակտիվությունը։ Այս խնդիրը առավել հրատապ է ամռան ամիսներին, երբ ծայրահեղ շոգը տարածվում է տարբեր երկրներում, իսկ մեծ մրցաշարերում, ներառյալ 2026 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Մեքսիկայում, արդեն քննարկվում են լրացուցիչ ջրային ընդմիջումներ։ Մասնագետների խոսքով՝ շոգին մարզվելիս օրգանիզմը միաժամանակ փորձում է սառչել և մկաններին թթվածին մատակարարել, ինչն ավելացնում է հոգնածության և ջերմահարվածության վտանգը։ Այդուհանդերձ, ճիշտ ժամի, վայրի և ծանրաբեռնվածության ընտրությամբ հնարավոր է պահպանել ակտիվ կենսակերպը նաև բարձր ջերմաստիճանների պայմաններում։
Աճող շոգերը վերափոխում են մարդկանց առօրյա շարժունակությունը՝ սկսած քայլելուց և հեծանվավարությունից մինչև վազքը և բացօթյա մարզումները։ Գիտնականները նշում են, որ եթե բարձր ջերմաստիճանների պատճառով մարդիկ շարունակաբար կրճատեն ֆիզիկական ակտիվությունը, դա կարող է դառնալ ոչ միայն կարճաժամկետ անհարմարության, այլև երկարաժամկետ առողջական խնդրի պատճառ։ Այդ համատեքստում թեման կարևոր է նաև Հայաստանի համար, որտեղ ամառային ամիսներին շոգը հաճախ սահմանափակում է բաց տարածքներում մարզվելու հնարավորությունը։
Ինչու է շոգին մարզվելը դառնում վտանգավոր
Մարզման ընթացքում մկանները ջերմություն են արտադրում, իսկ օրգանիզմը փորձում է սառչել՝ քրտնարտադրության և արյունը դեպի մաշկ ուղղելու միջոցով։ Սակայն այս բնական պաշտպանական մեխանիզմը նաև բարդ ընտրության առաջ է կանգնեցնում մարմինը, քանի որ նույն արյունը պետք է մատակարարի թթվածին նաև աշխատող մկաններին։ Սիդնեյի համալսարանի հետազոտող Օլի Ջեյի գնահատմամբ՝ այդ պայմաններում օրգանիզմն ավելի արագ է հոգնում, իսկ սիրտը ենթարկվում է լրացուցիչ ծանրաբեռնվածության։
Ծայրահեղ շոգին վազքը, ֆուտբոլը կամ նույնիսկ արագ քայլքը կարող են բարձրացնել ջերմահարվածության վտանգը։ Հենց այս պատճառով 2026 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ընթացքում, որը կանցկացվի ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Մեքսիկայում, խաղացողների համար նախատեսվել են լրացուցիչ ջրային ընդմիջումներ յուրաքանչյուր խաղակեսի 22-րդ րոպեին։ Թեև այս որոշումը քննարկումների տեղիք է տվել, այն արտացոլում է մեկ իրողություն՝ սպորտը ստիպված է հարմարվել ավելի տաք կլիմայական պայմաններին։
Կլիմայական փոփոխությունն ու պակաս շարժունակության վտանգը
Արգենտինայի Կաթողիկոսական հայրապետական համալսարանի միջավայրային կենսակերպի համաճարակաբան Քրիստիան Գարսիա-Վիտուլսկին և նրա գործընկերները նախազգուշացրել են, որ կլիմայական փոփոխությամբ պայմանավորված ջերմաստիճանի աճը կարող է մարդկանց դրդել ավելի քիչ շարժվել։ Նրանց նոր հետազոտության համաձայն՝ եթե այս միտումը խորանա, ապա մինչև 2050 թվականը այն կարող է կապ ունենալ տարեկան շուրջ 470 հազարից 700 հազար վաղաժամ մահերի հետ։ Այս գնահատականը ցույց է տալիս, որ հարցը վերաբերում է ոչ միայն սպորտին, այլև հանրային առողջապահությանը։
Մասնագետները շեշտում են, որ խնդրի լուծումը շարժումը լիովին դադարեցնելը չէ։ Ավելի իրատեսական մոտեցումն է մարզվել օրվա զով ժամերին, նախընտրել ստվերոտ կամ փակ տարածքներ, պարբերաբար ջուր օգտագործել և նվազեցնել ծանրաբեռնվածությունը, եթե օրգանիզմը դժվար է հաղթահարում շոգը։ Քանի որ տաք օրերը դառնում են ավելի հաճախակի, մարդկանց անհրաժեշտ կլինի հարմարվել ոչ միայն այն հարցում, թե արդյոք շարժվել, այլև՝ երբ, որտեղ և ինչ կերպ դա անել։
Աղբյուր՝ BBC Future