Աշխարհի առաջնության մարզաշապիկների թաքնված խորհրդանիշները
· Սպորտ
Աշխարհի առաջնության ընթացքում ուշադրության կենտրոնում են ոչ միայն հանդիպումների արդյունքները, այլև հավաքականների մարզաշապիկների ձևավորումները, որոնք հաճախ կրում են մշակութային և պատմական ակնարկներ։ Մրցաշարը, որն անցկացվում է Միացյալ Նահանգներում, Կանադայում և Մեքսիկայում, նոր առիթ է դարձել դիտարկելու, թե ինչպես են ազգային հավաքականները տեսողական լեզվով ներկայացնում իրենց ինքնությունը։ Որոշ հավաքականներ շեշտում են աշխարհագրական միասնությունը, մյուսները՝ գեղարվեստական ժառանգությունը կամ բնական միջավայրը։ Այս միտումը կարևոր է նաև հայ ընթերցողի համար, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է մարզական հանդերձանքը վերածվել ազգային ներկայացուցչության գործիքի։
Աշխարհի առաջնության մարզաշապիկները վաղուց դադարել են լինել պարզապես խաղային հանդերձանք։ Այս տարվա մրցաշարում, որն ընդունում են Միացյալ Նահանգները, Կանադան և Մեքսիկան, մի շարք հավաքականներ իրենց ձևավորումներում ներառել են ազգային հիշողության, մշակույթի և բնաշխարհի հետ առնչվող շերտեր։ Այդպիսով հանդերձանքը դառնում է ոչ միայն մարզական, այլև խորհրդանշական լեզու, որով երկրները ներկայանում են միջազգային հարթակին։
Միասնության պատկերագրություն Կաբո Վերդեի դեպքում
Առանձնակի ուշադրություն է գրավել Կաբո Վերդեի հավաքականը, որը նորամուտն է նշել աշխարհի առաջնությունում։ Աֆրիկայի ափերից դուրս գտնվող տաս հրաբխային կղզիներից կազմված այս փոքրաթիվ պետության մարզաշապիկների վրա պատկերված երկրաչափական եռանկյունաձև նախշերը խորհրդանշում են կղզիները կապող ուղղությունները և, ըստ էության, ազգային միասնությունը։ Դաշտում այդ գաղափարը արտահայտվել է նաև խաղով․ մրցաշարի մեկնարկում թիմը կարողացել է ոչ-ոքի ավարտել Իսպանիայի դեմ հանդիպումը՝ ցույց տալով կազմակերպված ու համառ դիմադրություն։
Փոքր բնակչությամբ երկրների համար նման տեսողական շեշտադրումները հաճախ լրացուցիչ նշանակություն ունեն։ Դրանք միջազգային լսարանին ներկայացնում են մի պետություն, որի ինքնությունն ու համերաշխությունը երբեմն ավելի ազդեցիկ են, քան թվային չափերը։ Այս տեսանկյունից Կաբո Վերդեի մարզաշապիկը դարձել է ոչ միայն դիզայներական լուծում, այլև ինքնաներկայացման հստակ ձևակերպում։
Բելգիայի մարզաշապիկը և սյուրռեալիզմի ժառանգությունը
Բելգիայի արտագնա մարզաշապիկն ընտրել է այլ ուղի՝ հղում անելով երկրի գեղարվեստական ժառանգությանը։ Օձիքի վրա տեղադրված «Սա մարզաշապիկ չէ» գրությունը հիշեցնում է Ռընե Մագրիտի հանրահայտ ձևակերպումը՝ «Սա ծխամորճ չէ», որով նկարիչը կասկածի տակ էր դնում պատկերի, լեզվի և իրականության հարաբերությունը։ Ֆուտբոլային հանդերձանքի մեջ այս ակնարկը վերածվել է սյուրռեալիստական խաղի, որն ընդգծում է Բելգիայի մշակութային ինքնատիպությունը։
Թեթև կապույտ երանգը, վարդագույն նախշերը և սև գծանշումները միավորում են ժամանակակից մարզական ձևավորումն ու արվեստագիտական հղումը։ Բելգիայի ֆուտբոլային կառույցի գնահատմամբ՝ այս մոտեցումը կոչված է խթանելու երևակայությունը և քննարկումը։ Արդյունքում մարզաշապիկը դառնում է ոչ միայն թիմի տարբերանշան, այլև մշակութային խոսք, որը հասկանալի է նույնիսկ նրանց համար, ովքեր հեռու են ֆուտբոլային նրբություններից։
Բրազիլիայի հանդերձանքում բնաշխարհի խորհրդանշանը
Բրազիլիայի արտագնա մարզաշապիկը ևս կրում է բազմաշերտ իմաստ։ Առաջին հայացքից առավել նկատելի է «Ջամփմեն» նշանը, որն առնչվում է Մայքլ Ջորդանի անվան հետ, սակայն ձևավորման խորքային գաղափարը կապված է Ամազոնիայում հանդիպող թունավոր նետագորտի մաշկի գունավորումից ներշնչված երանգների հետ։ Այս ընտրությամբ հեղինակները փորձել են ընդգծել Բրազիլիայի խաղի վտանգավորությունն ու հարձակողական բնույթը՝ հիշեցնելով նաև աշխարհի հնգակի չեմպիոնի կարգավիճակը։
Աշխարհի առաջնության նման մեծ հարթակում մարզաշապիկների այս պատմությունները վեր են հանում ժամանակակից սպորտի կարևոր առանձնահատկությունը․ ազգային հավաքականները մրցում են ոչ միայն խաղադաշտում, այլև խորհրդանշանների դաշտում։ Հայ ընթերցողի համար սա նաև հիշեցում է, որ ազգային գույներն ու պատկերները սպորտում կարող են ծառայել որպես ինքնության, պատմության և հանրային հիշողության հավասարազոր արտահայտություն։
Աղբյուր՝ The Independent