Թուրքիայի Կոնյայում ստորերկրյա ջրերի սպառումը խորացնում է խոռոչների վտանգը
· Աշխարհ
Թուրքիայի կենտրոնական Կոնյա նահանգում ստորերկրյա ջրերի արագ սպառումը նոր խոռոչների առաջացման պատճառ է դառնում։ Տասնյակ տարիներ գյուղատնտեսությամբ զբաղվող ֆերմերները հայտնում են, որ հողը փլուզվում է ինչպես իրենց, այնպես էլ հարևանների դաշտերում։ Մասնագետների խոսքով՝ խնդիրը կապված է ջրի չափազանց մեծ օգտագործման, երաշտի և հողերի կառուցվածքային խոցելիության հետ։
Թուրքիայի կենտրոնական Կոնյա նահանգում, որը հաճախ անվանում են երկրի հացահատիկային գոտի, գյուղատնտեսական հողերը կանգնած են աննախադեպ վտանգի առաջ։ Ստորերկրյա ջրերի նվազման հետևանքով այստեղ հաճախակի են դառնում հողի փլուզումները, որոնք կուլ են տալիս վարելահողերը և սպառնում են տեղական տնտեսությանը։
Ցամաքող հողը՝ բացվող խոռոչներով
Կարափընար շրջանում ֆերմեր Մեհմեթ Աքըֆ Իշըքլին ցույց է տալիս իր և հարևանի դաշտերում գոյացած խոռոչները։ Նրա խոսքով՝ իր ընտանիքը գյուղատնտեսությամբ զբաղվում է 1995 թվականից, իսկ հողի մեջ առաջացած առաջին խորը փոսերից մեկը բացվել է մոտ քսան տարի առաջ, երբ հողի մակերեսը հանկարծ սկսել է նստել, և ներսում ջուր է եռացել։
Նման երևույթները Կոնյայի ավազանում այլևս առանձին դեպքեր չեն։ Թուրքիայի Աղետների և արտակարգ իրավիճակների կառավարման վարչության տվյալներով՝ այստեղ արձանագրվել է 684 խոռոչ, որոնցից որոշները հասնում են հարյուրավոր մետրերի լայնության և խորության։ Գյուղատնտեսական լայնատարած դաշտերում դրանք հողի տակ տեղի ունեցող երկարատև գործընթացի տեսանելի հետևանքներն են։
Ջուրը, որ այլևս չի վերականգնվում
Մասնագետները նշում են, որ խնդիրը չի բխում վերևից, այլ՝ ստորերկրյա շերտերից։ Երկար տարիներ շարունակ ինտենսիվ ոռոգումն ու ջրառը նվազեցրել են ջրատար շերտերի պաշարները, իսկ չոր եղանակն արագացրել է հողի կայունության կորուստը։ Այդ պայմաններում նույնիսկ արտաքուստ կանաչ և մշակված դաշտերը կարող են հանկարծակի փլուզվել։
Ընդհանուր հետևանքը միայն հողի կորուստը չէ։ Կոնյայի նման շրջաններում գյուղատնտեսությունը աշխատանք, եկամուտ և սննդային անվտանգություն է ապահովում հազարավոր ընտանիքների համար, ուստի յուրաքանչյուր նոր խոռոչը նաև տնտեսական և սոցիալական խնդիր է դառնում։ Ֆերմերների խոսքով՝ առանց ջրի երկարաժամկետ կառավարման և հստակ վերահսկողության վտանգը միայն աճելու է։
Գյուղատնտեսության ապագայի հարցը
Բնապահպանական փորձագետների կարծիքով՝ այստեղ անհրաժեշտ է պետական համակարգված քաղաքականություն՝ ջրի օգտագործման սահմանափակում, խնայող ոռոգման խթանում և տեղական համայնքների իրազեկում։ Նրանց համոզմամբ՝ գյուղացիներին մեղադրելը ելք չէ, քանի որ նրանք աշխատում են այն տնտեսական համակարգի պայմաններում, որը տարիներ շարունակ խրախուսել է ջրի մեծ սպառումը։
Կոնյայի դեպքը ցույց է տալիս, թե որքան խոցելի կարող են դառնալ գյուղատնտեսական շրջանները, երբ բնական պաշարների կառավարումը չի համընկնում կլիմայական իրողությունների հետ։ Եթե իրավիճակը չփոխվի, Կենտրոնական Անատոլիայի այս բերրի դաշտերը կարող են շարունակել վերածվել վտանգավոր խոռոչների քարտեզի։
Աղբյուր՝ BBC Future