Գազայի հրադադարի մեխանիզմը կանգնած է իր առաջին մեծ փորձության առջև
· Աշխարհ
Գազայում հրադադարի մասին համաձայնագրի գործադրումը մտնում է վճռորոշ փուլ, քանի որ օրակարգում են ՀԱՄԱՍ-ի զինաթափումը, Իսրայելի դուրսբերումը և քաղաքացիական վարչակազմի ձևավորումը։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի նախաձեռնած «Խաղաղության խորհուրդը» պետք է համակարգի այս քայլերը մի տարածաշրջանում, որը երկու տարվա պատերազմի հետևանքով ծանր ավերածություններ է կրել։ ՄԱԿ-ի, Համաշխարհային բանկի և Եվրամիության գնահատմամբ՝ վերականգնումը կարող է արժենալ շուրջ 70 միլիարդ դոլար։
Գազայում հրադադարի շուրջ վերջերս ձեռք բերված համաձայնության իրականացումը դառնում է Միացյալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Թրամփի նախաձեռնած միջազգային մեխանիզմի առաջին լուրջ փորձությունը։ Օրակարգում են ՀԱՄԱՍ-ի զինաթափումը, իսրայելական զորքերի դուրսբերումը և պատերազմից տուժած հատվածի կառավարման փոխանցումը քաղաքացիական մարմնի։
Խաղաղության խորհրդի դերակատարումը
Թրամփի ներկայացրած քսան կետանոց պլանը ենթադրում է ոչ միայն զինված խմբավորման զենքի հանձնում և ստորգետնյա թունելների ոչնչացում, այլև Գազայում նոր տեխնոկրատական պաղեստինյան իշխանության ձևավորում։ Ծրագրով նախատեսվում է նաև միջազգային անվտանգության ուժերի տեղակայում և լայնածավալ վերականգնողական աշխատանքների մեկնարկ։
«Խաղաղության խորհուրդը» առաջին անգամ հիշատակվեց սեպտեմբերին, երբ Սպիտակ տունը հրապարակեց պատերազմի ավարտի ծրագիրը։ Խորհրդի հիմնադիրների թվում կան ավելի քան երկու տասնյակ պետություններ՝ այդ թվում Իսրայելը, տարածաշրջանի մի շարք ազդեցիկ երկրներ, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքից դուրս գտնվող պետություններ, որոնց թվում են Ինդոնեզիան, Պարագվայը և Վիետնամը։
Քաղաքական ու անվտանգային անհամաձայնությունները
Խորհրդին մի շարք երկրներ չեն անդամակցել, սակայն մասնակցել են փետրվարյան հանդիպմանը՝ դիտորդի կարգավիճակով։ Նրանց թվում են Գերմանիան, Իտալիան, Նորվեգիան, Շվեյցարիան և Միացյալ Թագավորությունը։ Մասնակիցների շրջանակի այս կառուցվածքը ցույց է տալիս, որ նախաձեռնությունը լայն միջազգային հենք ունի, սակայն դրա շուրջ դեռ պահպանվում են քաղաքական զգուշավորություն և անվտանգային մտահոգություններ։
Հատկապես զգայուն է ՀԱՄԱՍ-ի զինաթափման հարցը, որի շուրջ Իսրայելը և մի շարք այլ երկրներ պնդում են հստակ և վերահսկելի քայլեր։ ՀԱՄԱՍ-ի ներկայացուցիչները հայտարարել են, թե համաձայնել են պայմանավորվածությանը, մինչդեռ Իսրայելը դեռ չի մեկնաբանել այդ հայտարարությունները։
Պատերազմի թողած ավերածությունները
Համաձայնագիրը դիտվում է որպես հնարավորություն՝ վերջ տալու այն պատերազմին, որը սկսվեց 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ին, երբ ՀԱՄԱՍ-ի զինյալները ներխուժեցին Իսրայելի հարավ, սպանեցին ավելի քան 1200 մարդու և պատանդ վերցրին 251-ի։ Իսրայելի պատասխանը Գազայում հանգեցրեց զանգվածային ավերածությունների և զոհերի մեծ թվի։
Գազայի առողջապահության նախարարությունը հայտնում է, որ իսրայելական գործողությունների հետևանքով զոհվել է ավելի քան 73 հազար պաղեստինցի, այդ թվում՝ հրադադարից հետո էլ զոհվածներ։ Նախարարության տվյալները, որոնք չեն տարանջատում քաղաքացիական անձանց և զինյալներին, միաժամանակ արձանագրում են, որ զոհերի մոտ կեսը կանայք և երեխաներ են։ ՄԱԿ-ի, Համաշխարհային բանկի և Եվրամիության գնահատմամբ՝ միայն վերականգնումը կարող է պահանջել շուրջ 70 միլիարդ դոլար։
Աղբյուր՝ The Independent