Ֆրիդա Կալոն և հանրայնացման սահմանը․ ինչու է նրա կերպարը դեռ վիճահարույց
· Մշակույթ
Լոնդոնի Tate Modern թանգարանում բացվել է Ֆրիդա Կալոյի նոր ցուցադրություն, որը ևս մեկ անգամ վերադարձրել է մեքսիկացի նկարչուհու կերպարի հանրայնացման հարցը։ Նրա արվեստի շուրջ տասնամյակներ շարունակ ընթացող վեճերը ընդգծում են, թե ինչպես է հեղինակի ստեղծագործությունը վերածվել համաշխարհային բրենդի։ Այդ背景ում հիշատակվում է նաև 2002 թվականի «Ֆրիդա» ֆիլմը, որի ստեղծման պատմությունը բացահայտում է Սալմա Հայեկի և Հարվի Վայնշտայնի հակադիր մոտեցումները։
Ֆրիդա Կալոյի կերպարը՝ արվեստից մինչև բրենդ
Լոնդոնի Tate Modern թանգարանում բացված նոր ցուցադրությունը կրկին ուշադրության կենտրոնում է դրել Ֆրիդա Կալոյի ստեղծագործությունն ու նրա անվան շուրջ ձևավորված մշակութային երևույթը։ Մեքսիկացի նկարիչն արդեն վաղուց չի ընկալվում միայն որպես XX դարի ամենաազդեցիկ հեղինակներից մեկը․ նրա կերպարը հայտնվել է պաստառների, հագուստի, հուշանվերների և անհամար առևտրային ապրանքների վրա։
Այդ լայն տարածումն, սակայն, միշտ չի ընկալվել որպես հարգանքի նշան։ Շատ արվեստաբաններ և Կալոյի ժառանգության պաշտպաններ պնդում են, որ նրա կերպարի չափից ավելի օգտագործումը հաճախ մթագնում է այն քաղաքական, անձնական և գեղարվեստական շերտերը, որոնք ձևավորել են նրա ինքնատիպությունը։
Ինչու է նրա շուրջ վեճը չի մարում
Ֆրիդա Կալոն դարձել է ոչ միայն արվեստի պատմության կարևոր անուն, այլև հանրային հիշողության խորհրդանիշ, որի իմաստը հաճախ պարզեցվում է։ Նրա ինքնադիմանկարները, ցավի և ինքնության թեմաները, ինչպես նաև մեքսիկական մշակութային արմատների ընդգծումը նրան դարձրել են համընդհանուր ճանաչելի, սակայն նույն այդ ճանաչելիությունն է երբեմն հանգեցնում մակերեսային ընկալման։
Tate Modern-ի նոր նախաձեռնությունը հիշեցնում է, որ նման կերպարների ներկայացումը պահանջում է հավասարակշռություն՝ մի կողմից լայն լսարանին հասնելու, մյուս կողմից ստեղծագործական ժառանգությունը չնվազեցնելու միջև։ Ֆրիդա Կալոյի դեպքում այդ հավասարակշռությունը միշտ էլ վիճահարույց է եղել։
«Ֆրիդա» ֆիլմի բարդ պատմությունը
2002 թվականի «Ֆրիդա» ֆիլմը, որտեղ գլխավոր դերը կատարում էր Սալմա Հայեկը, երկար ժամանակ դիտվել է որպես Կալոյի մասին ամենաճանաչված կինեմատոգրաֆիական աշխատանքներից մեկը։ Սակայն դրա ստեղծման պատմությունը նաև բացահայտում է, թե որքան տարբեր կարող են լինել արվեստագետի կերպարը ներկայացնելու մոտեցումները։
Արտադրական գործընթացում Հայեկը և ֆիլմի պրոդյուսեր Հարվի Վայնշտայնը ունեցել են տարբեր պատկերացումներ այն մասին, թե ինչ շեշտադրումներ պետք է ունենա պատմությունը։ Այդ հակասությունները հետագայում դարձան քննարկումների առարկա՝ ոչ միայն ֆիլմի, այլև ընդհանրապես կանացի արվեստի ներկայացման և դրա շուրջ կոմերցիոն վերահսկողության մասին խոսակցության շրջանակում։
Ֆրիդա Կալոյի անունը այսօր էլ շարունակում է լինել համաշխարհային մշակութային շրջանառության կենտրոնում, սակայն յուրաքանչյուր նոր ցուցադրություն կամ ֆիլմ նորից բարձրացնում է նույն հարցը՝ ինչպես պահպանել ստեղծագործողի իրական դեմքը, երբ նրա կերպարը վաղուց դուրս է եկել միայն արվեստի դաշտից։
Աղբյուր՝ The Independent