Մասնագետները կոչ են անում ծնողներին վերանայել՝ ինչ են հրապարակում երեխաների մասին առցանց
Ավստրալիայի eSafety հանձնակատարը զգուշացրել է, որ արհեստական բանականության գործիքների տարածումը զգալիորեն բարձրացրել է երեխաների լուսանկարներն ու տեսանյութերը առցանց տարածելու վտանգները։ Մասնագետների խոսքով՝ դպրոցների, ակումբների և ծնողների կողմից հրապարակվող սովորական պատկերները կարող են հետագայում օգտագործվել չարաշահման կամ կեղծ բովանդակության համար։ Թեև շատ երկրներում ծնողները լայն իրավունք ունեն նման նյութեր տեղադրելու, իրավական թույլտվությունը միշտ չէ, որ համընկնում է երեխայի լավագույն շահի հետ։
Ավստրալիայի eSafety հանձնակատարը նոր խորհրդատվության մեջ նշել է, որ արհեստական բանականության գործիքների տարածումը զգալիորեն մեծացրել է երեխաների լուսանկարներն ու տեսանյութերը առցանց հրապարակելու վտանգները։ Վերջին շաբաթներին գրասենյակն արձանագրել է դպրոցական սոցիալական էջերից ու կայքերից վերցված պատկերների կիրառման դեպքեր՝ արհեստական բանականությամբ ստեղծված չարաշահող բովանդակության մեջ։
Թվային հրապարակումը միշտ չէ, որ մնում է անմեղ հիշատակ
Ծնողները, դպրոցներն ու ակումբները հաճախ հրապարակում են երեխաների պատկերներ՝ հարազատների հետ կապը պահելու, հաջողությունները նշելու կամ ուսումնական և մարզական կյանքը ներկայացնելու համար։ Սակայն այն, ինչ ընտանեկան ալբոմում թվում է մասնավոր հիշողություն, համացանցում դառնում է հանրային ինքնության մաս և կարող է երկար ժամանակ պահպանվել։
Իրավական առումով շատ երկրներում ծնողները կարող են իրենց երեխայի լուսանկարը տեղադրել առցանց և այլոց էլ թույլ տալ նույնն անել։ Սակայն նույնիսկ եթե մի պատկեր անմիջապես չի համարվում քրեական հանցագործության նյութ, այն դեռ կարող է հետագայում հայտնվել անհամապատասխան միջավայրում, խմբագրվել կամ օգտագործվել առանց ընտանիքի վերահսկողության։
Երեխայի մասնակցությունը որոշմանը
Մասնագետները նշում են, որ երեխաների վերաբերյալ առցանց հրապարակումների հարցում պետք է հաշվի առնել ոչ միայն ծնողի իրավունքը, այլև երեխայի կարծիքը։ Եվրոպայում արդեն կան օրենսդրական օրինակներ, որոնք այս մոտեցումը ամրագրում են. Ֆրանսիան պահանջում է, որ ծնողները ներգրավեն երեխաներին առցանց ներկայացման վերաբերյալ որոշումների մեջ, իսկ Իսպանիայում ավելի մեծ կշիռ է տրվում երեխայի հեղինակության և արժանապատվության պաշտպանությանը։
Պատճառը պարզ է՝ առցանց տեղադրված պատկերները կարող են մնալ համացանցում գրեթե անժամկետ։ Դրանք հետագայում կարող են օգտագործվել ոչ միայն կեղծ կամ վիրավորական նյութեր ստեղծելու, այլև երեխայի թվային հետքը ձևավորելու համար՝ առանց նրա գիտակցության ու համաձայնության։
Ինչի մասին պետք է մտածեն ծնողները
Հետազոտողները շեշտում են, որ վնասի ամենատարածված ձևը միշտ չէ, որ բացահայտ չարաշահումն է։ Հաճախ խնդիրը համաձայնության բացակայությունն է, երբ երեխայի պատկերն առցանց է հայտնվում առանց նրա հասուն ընկալման և մասնակցության։ Ադելաիդայի համալսարանի ուսումնասիրության համաձայն՝ 18 տարեկանից ցածր անձանց 6.4 տոկոսը բախվել է պատկերի ոչ համաձայնեցված տարածման։
Մասնագետների հորդորը պարզ է՝ նախքան լուսանկար կամ տեսանյութ հրապարակելը, ծնողները պետք է հարցնեն՝ արդյոք այդ պատկերն անհրաժեշտ է, արդյոք այն կարող է վնասել երեխայի ապագա հեղինակությանը, և արդյոք երեխան, բավականաչափ մեծ լինելով, կցանկանար այդ հրապարակումը։ Հենց այս հարցերն են կարող օգնել թվային միջավայրում ավելի պատասխանատու վարքագիծ ձևավորել։
Աղբյուր՝ The Independent