Էլ Նինյոն ուժգնանում է․ ինչ փոփոխություններ են սպասվում Հյուսիսային Ամերիկայում
· Աշխարհ
ԱՄՆ-ի Օվկիանոսային և մթնոլորտային ազգային վարչությունը հունիսի 11-ին հայտարարել է, որ Էլ Նինյո բնական երևույթն արդեն սկսվել է և, ըստ կանխատեսումների, տարվա ընթացքում կարող է էլ ավելի ուժգնանալ։ Խաղաղ օվկիանոսի մակերևութային ջրերի տաքացմամբ պայմանավորված այս փուլը սովորաբար փոխում է եղանակային համակարգերը ամբողջ աշխարհում, իսկ Հյուսիսային Ամերիկայում կարող է բերել ավելի խոնավ ու փոթորկալից պայմաններ մայրցամաքի հարավում և ավելի շոգ ու չոր եղանակ՝ հյուսիսում։ Գիտնականները նաև ակնկալում են, որ Ատլանտյան օվկիանոսում փոթորկաշրջանը կարող է լինել սովորականից ավելի հանդարտ։ Թեման կարևոր է նաև Հայաստանի ընթերցողի համար, քանի որ Էլ Նինյոն համաշխարհային ջերմաստիճանի, գյուղատնտեսական շուկաների և կլիմայական ռիսկերի վրա ազդող առանցքային գործոններից է։
ԱՄՆ-ի Օվկիանոսային և մթնոլորտային ազգային վարչությունը հայտարարել է, որ Էլ Նինյոն արդեն ձևավորվել է, և առաջիկա ամիսներին դրա ուժգնացման հավանականությունը մեծ է։ Այս բնական երևույթը գրանցվում է այն ժամանակ, երբ Խաղաղ օվկիանոսի մակերևութային ջրերի ջերմաստիճանը մի քանի ամիս անընդմեջ նորմայից առնվազն 0.5 աստիճան Ցելսիուսով բարձր է մնում։ Էլ Նինյոն և դրա հակադիր փուլը՝ Լա Նինյան, սովորաբար կրկնվում են երկուից յոթ տարին մեկ և զգալիորեն վերադասավորում են եղանակային պայմանները տարբեր մայրցամաքներում։
Ինչու է այս փուլը դիտարկվում որպես հատկապես ուժեղ
Գիտնականների գնահատմամբ՝ տարվա ավելի ուշ շրջանում ծովի մակերևույթի ջերմաստիճանի շեղումը կարող է անցնել 2 աստիճան Ցելսիուսի սահմանը, ինչը բնորոշ է շատ ուժեղ, կամ այսպես կոչված «գերուժեղ» Էլ Նինյոյին։ Նման մասշտաբի նախորդ երևույթը դիտվել է 2015-2016 թվականներին և համընկել է համաշխարհային ջերմաստիճանային նոր ռեկորդների, ինչպես նաև Կարիբյան ավազանում խիստ երաշտի հետ։ Այդ պատճառով ընթացիկ զարգացումները դիտարկվում են ոչ միայն սեզոնային կանխատեսումների, այլև համաշխարհային կլիմայական միտումների տեսանկյունից։
Ինչ կարող է փոխվել Հյուսիսային Ամերիկայում
Մասնագետների կարծիքով՝ Հյուսիսային Ամերիկայում առաջին նկատելի հետևանքներից մեկը կարող է լինել Ատլանտյան օվկիանոսի փոթորկաշրջանի հարաբերական թուլացումը։ Էլ Նինյոյի պայմաններում մթնոլորտային քամիների կառուցվածքը սովորաբար ավելի քիչ բարենպաստ է արևադարձային ցիկլոնների ու փոթորիկների ձևավորման համար։ Միևնույն ժամանակ մայրցամաքի հարավային շրջաններում հաճախ մեծանում է տեղումների և փոթորկային երևույթների հավանականությունը, մինչդեռ հյուսիսային հատվածներում կարող են գերակշռել ավելի շոգ և չոր պայմանները։
Թեև առավել ուժեղ ազդեցությունները սովորաբար զգացվում են արևադարձային գոտիներում, Էլ Նինյոյի հետևանքները դուրս են գալիս մեկ տարածաշրջանի սահմաններից։ Այն կարող է անդրադառնալ բերքատվության, սննդամթերքի գների, էներգետիկ պահանջարկի և ապահովագրական ռիսկերի վրա, հետևաբար՝ նաև այն երկրների վրա, որոնք աշխարհագրորեն հեռու են Խաղաղ օվկիանոսից։ Հայաստանի համար սա կարևոր է հատկապես համաշխարհային շուկաների և կլիմայական տատանումների ընդհանուր ֆոնի գնահատման տեսանկյունից, քանի որ նման երևույթները հաճախ անուղղակիորեն ազդում են նաև տարածաշրջանային տնտեսական միջավայրի վրա։
Աղբյուր՝ BBC Future