Դոլլի Փարթոնի ժառանգությունը՝ երգ, հումոր և աշխատավորների ձայն
· Մշակույթ
Դոլլի Փարթոնի ստեղծագործական ժառանգությունը հիշեցվում է ոչ միայն որպես ամերիկյան քանթրիի պատմության մի մաս, այլև որպես աշխատող կանանց ու հասարակ մարդկանց ձայն։ Նրա «9 to 5» երգը, ծնված 1980 թվականին նկարահանման հրապարակում, դարձավ ֆիլմի խորհրդանիշը և սոցիալական ուղերձով հիթ։ Փարթոնի երգերը տարիներ շարունակ միավորեցին հումորը, ցավը և ինքնահաստատման գաղափարը՝ ազդելով տարբեր սերունդների վրա։
Դոլլի Փարթոնի երաժշտական ժառանգությունը վաղուց դուրս է եկել քանթրիի սահմաններից։ 1980 թվականին, երբ նա նկարահանվում էր իր առաջին հոլիվուդյան ֆիլմում՝ «9 to 5», ծնվեց մի երգ, որ պիտի դառնար ոչ միայն ֆիլմի թեմատիկ մեղեդին, այլև աշխատավայրում կանանց փորձառության մասին հիշարժան հռչակագիր։
Երբ երգը ծնվեց նկարահանման հրապարակում
Փարթոնին արգելված էր գիթառ բերել նկարահանման հրապարակ, և նա ռիթմը ստեղծեց սեփական ակրիլային եղունգները միմյանց խփելով։ Այդ հնչյունը նրան հիշեցրեց գրամեքենան՝ այնպիսի մանրուք, որը լիովին համահունչ էր նրա մարմնավորած կերպարին՝ ամուսնացած քարտուղարի, որ մշտապես նվաստացվում և սեռական ոտնձգությունների է ենթարկվում իր ղեկավարի կողմից։ Փարթոնը շտապեց երգը կատարել իր գործընկերներ Լիլի Թոմլինի և Ջեյն Ֆոնդայի համար, իսկ Ֆոնդան հետագայում ասել է, որ երկուսն էլ անմիջապես զգացել են՝ սա պարզապես ֆիլմային երգ չէ, այլ կոչի ուժ ունեցող հիմն։
Աշխատանքի ու արժանապատվության մասին խոսք
1980 թվականի նոյեմբերին թողարկված «9 to 5»-ը դարձավ Փարթոնի միակ առաջին հորիզոնականն ԱՄՆ-ում՝ որպես սոլո կատարող, և նրան բերեց «Օսկարի» անվանակարգում ընդգրկում՝ լավագույն երգի համար։ Երգի մեղեդին թեթև է ու հեշտ հիշվող, սակայն տեքստը թաքցնում է կոշտ դժգոհություն աշխատանքային աշխարհի անարդարությունից․ «Դա հարուստների խաղ է, ինչ անուն էլ տան, / Դու ամբողջ կյանքդ նրա գրպանն ես լցնում»։ Այդ տողերը խոսում էին այն կանանց անունից, որոնց աշխատանքը հաճախ անտեսվում էր, իսկ ներդրումը՝ չարժևորվում։
Փարթոնի առանձնահատկությունն այն էր, որ նա բարկությունը չէր մատուցում որպես մռայլության դրսևորում։ Նա այն փաթաթում էր ժպիտի, հումորի և անսպասելի թեթևության մեջ, ինչի շնորհիվ երգի քննադատական իմաստը հասնում էր լայն լսարանի։ 1980-ականներին, երբ կանանց համար թելադրվում էին կարծրատիպային դերեր՝ տանտիկին, գայթակղիչ, «կորած» կամ խառնված աղջիկ, Փարթոնը դրանց ծաղրական ձևով դիմակայում էր՝ միաժամանակ ընդգծելով սեփական ուժը և ինքնուրույնությունը։
Խորհրդանիշ, որ շարունակում է խոսել
Փարթոնի այս մոտեցումը նրա ողջ ստեղծագործության առանցքում է։ 2008 թվականին «Backwoods Barbie» երգում նա երգում էր, որ շատերը սխալ են հասկացել իրեն արտաքին տեսքի պատճառով, և ավելացնում էր․ «Մի դատեք ինձ կազմով, որովհետև ես իսկապես լավ գիրք եմ»։ Այդ խոսքերը դարձան ինքնության, ինքնարժեքի և արտաքինից անդին մարդուն ճանաչելու գաղափարի արտահայտություն։
Այդ պատճառով էլ Փարթոնի երգերը շարունակում են հնչել նոր սերունդների համար։ Դրանք պատմում են ոչ միայն աշխատանքի ծանրության, այլև արժանապատիվ մնալու, սեփական ձայնը պահպանելու և հասարակության մակերեսային հայացքներին չտրվելու մասին։ Նրա ժառանգությունը ձևավորվեց ոչ թե միայն հիթերով, այլ այն համառությամբ, որով նա կարողացավ անձնական փորձը վերածել համընդհանուր խոսքի։
Աղբյուր՝ BBC World