Քաղաքային տեսահսկումը՝ անտեսանելի ցանց, որ հետևում է յուրաքանչյուրին
· Աշխարհ
ԱՄՆ-ի խոշոր քաղաքներում տեսահսկման ցանցը վաղուց դուրս է եկել սովորական անվտանգության սահմաններից՝ ընդգրկելով հազարավոր տեսախցիկներ, անօդաչու սարքեր և տվյալների այլ աղբյուրներ։ Փորձագետները զգուշացնում են, որ քաղաքացիները հաճախ չեն պատկերացնում, թե որքան լայն է այդ վերահսկողությունը և ինչպես է շարժվում իրենց մասին հավաքված տեղեկատվությունը։ Նյու Յորքում լրագրողը փորձել է հասկանալ, թե ինչ է նշանակում ապրել այդպիսի համակարգի մեջ, և ինչպես կարելի է տեսնել այն, ինչ սովորաբար անտեսանելի է մնում։
ԱՄՆ-ի քաղաքային տեսահսկման համակարգերը վերջին տարիներին վերածվել են բարդ ցանցի, որում միահյուսվում են փողոցային տեսախցիկներ, անօդաչու սարքեր և թվային այլ աղբյուրներ։ Այս երևույթը կրկին ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել՝ մասնավորության և անվտանգության միջև սահմանը քննարկելիս։
Ինչ է ցույց տալիս Նյու Յորքի օրինակը
Նյու Յորքում լրագրողի հանդիպումը «Surveillance Technology Oversight Project» վերահսկողական խմբի գործադիր տնօրեն Միշել Դալի հետ ցույց է տալիս, թե որքան աննկատ կարող է լինել այդ համակարգը։ Քաղաքի լուսամփյուների վրա թաքնված փոքրիկ տեսախցիկները միացված են Նյու Յորքի ոստիկանության Domain Awareness System-ին, որը, ըստ Դալի, հասանելի է քաղաքային ոստիկանության աշխատակիցներին նաև հեռախոսներով։
Նրա խոսքով՝ հարթակը միավորում է ավելի քան 80 հազար տեսախցիկ, անօդաչու սարքեր, սոցիալական ցանցերից ստացվող տվյալներ և նույնիսկ մեքենաների շարժին հետևող համակարգեր։ Այդպիսի համադրությունը թույլ է տալիս վերականգնել մարդու տեղաշարժերը և շփումները՝ ստեղծելով նրա առօրյայի մանրամասն պատկերը։
Բանավեճը՝ անվտանգությո՞ւն, թե՞ մասնավորություն
Տեսահսկման ընդլայնումը միայն Նյու Յորքի խնդիրը չէ։ ԱՄՆ-ի տարբեր համայնքներում ուժեղանում է անհանգստությունը, որ այդ տեխնոլոգիաները կարող են վերածվել մշտադիտարկման գործիքի, նույնիսկ եթե դրանք ներկայացվում են որպես հանցագործության դեմ պայքարի միջոց։ Վերջին ամիսներին հատկապես մեծ աղմուկ է բարձրացել ամերիկյան Flock Safety ընկերության շուրջ, թեև այն շուկայի միայն մի մասն է ներկայացնում։
Կողմնակիցները պնդում են, որ հանրային անվտանգությունը պահանջում է նման լուծումներ, իսկ քննադատները հիշեցնում են, որ վերահսկողության ծավալը հաճախ գերազանցում է մարդկանց պատկերացումները։ Դալի համոզմամբ՝ քաղաքացիները պետք է առաջին հերթին հասկանան, թե որտեղ են դիտարկվում և ինչ տվյալներ են հավաքվում իրենց մասին, որպեսզի կարողանան պահանջել հստակ կանոններ և օրենսդրական սահմանափակումներ։
Ինչ կարող են անել քաղաքացիները
Փորձագետները խորհուրդ են տալիս համայնքներին ուշադրությամբ ուսումնասիրել տեղադրված տեսահսկման համակարգերը և հետևել, թե ուր են փոխանցվում տվյալները։ Որքան մեծ է հանրային իրազեկումը, այնքան հեշտ է քաղաքային իշխանությունների վրա քաղաքական ճնշում գործադրել և պահանջել վերահսկողության թափանցիկություն։
ԱՄՆ-ում արդեն եղել են դեպքեր, երբ համայնքային քննարկումների և հանրային ճնշման արդյունքում քաղաքները հրաժարվել են Flock-ի հետ պայմանագրերից։ Հակազդեցության մեթոդներից մեկը նույնիսկ դարձել է խորհրդանշական ակցիաները, որոնք ցույց են տալիս՝ տեսահսկման մասին բանավեճը միայն տեխնիկական հարց չէ, այլև քաղաքացիական ազատությունների խնդիր։
Աղբյուր՝ BBC Future