NASA-ի աջակցությամբ իրականացված նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 2014-2022 թվականներին Երկրի արհեստական լուսավորությունը զուտ աճել է 16%-ով։ Սակայն աճը դարձել է ավելի անկանոն՝ COVID-19-ի հետևանքների, լուսային աղտոտման սահմանափակումների և համաշխարհային տնտեսության թուլացման պատճառով։
Երկիրն ավելի պայծառ է դառնում
NASA-ի աջակցությամբ անցկացված նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Երկրի արհեստական լուսավորությունը շարունակում է աճել։ Ուկոննեկտիկուտի համալսարանի գիտնականները վերլուծել են ավելի քան 1.1 միլիոն արբանյակային պատկեր՝ 2014-ից 2022 թվականների տվյալների հիման վրա և արձանագրել, որ մոլորակի ընդհանուր պայծառությունը զուտ աճել է 16%-ով։
Հետազոտության հեղինակների խոսքով՝ լուսավորության աճը կապված է քաղաքային ընդլայնման, էներգիայի օգտագործման և մարդկային գործունեության փոփոխությունների հետ։ Միաժամանակ, տվյալները ցույց են տալիս, որ աճի տեմպերն ամենուր նույնը չեն եղել։ Որոշ շրջաններում դիտվել է ուժեղացում, իսկ այլ վայրերում՝ անկում կամ կայունացում։
Ինչու է աճը դարձել անկանոն
Գիտնականները նշում են, որ վերջին տարիներին ընթացքի վրա ազդել են մի քանի գործոններ՝ COVID-19 համավարակի ընթացքում շարժունակության նվազումը, որոշ երկրների կողմից լուսային աղտոտումը սահմանափակող կանոնները և համաշխարհային տնտեսության թուլացումը։ Այդ պատճառով պայծառության աճը դարձել է ավելի փոփոխական և դժվար կանխատեսելի։
Հետազոտությունն ընդգծում է, որ արհեստական լուսավորության տարածումը ոչ միայն քաղաքաշինական կամ տնտեսական ցուցիչ է, այլ նաև ունի բնապահպանական հետևանքներ՝ ազդելով էկոհամակարգերի, կենդանիների վարքագծի և մարդու կենսաբանական ռիթմերի վրա։
Արդյունքները ևս մեկ անգամ ցույց են տալիս, որ Երկրի գիշերային լանդշաֆտը փոխվում է արագ, իսկ այդ փոփոխությունները հասկանալու համար անհրաժեշտ է շարունակական դիտարկում և համաշխարհային մասշտաբի տվյալների վերլուծություն։
Հոկտեմբերի 11-ի լուսաբացին Նեպալի կենտրոնական Գորխայի շրջանում տեղի ունեցած սողանքը փակել է Բուդհի Գանդակի գետը և առաջացրել հուժկու վարարման ալիք ստորին հոսանքում։ Ամենից շատ տուժած Չումանուբրի գյուղական համայնքում, ըստ հաղորդումների, ավերվել է երկու գյուղ, ջրերը քշել են տներ, ճանապարհներ և կամուրջներ։ Իշխանությունների տվյալներով՝ վնասվել է 204 տուն, տուժել է ավելի քան 650 մարդ, իսկ զբոսաշրջային երթուղիներում մեկուսացել են ավելի քան 100 օտարերկրյա արշավորդներ։
Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ անցած մեկ օրվա ընթացքում հակաօդային պաշտպանության միջոցները խոցել են 1425 ուկրաինական, ինքնաթիռային տիպի անօդաչու թռչող սարք։ Գերատեսչությունը այդ ցուցանիշը ներկայացրել է որպես վերջին ժամանակների առավել լայնածավալ հարձակումներից մեկի հետևանք։ Ավելի վաղ Մոսկվայի քաղաքապետ Սերգեյ Սոբյանինը հայտնել էր, որ հոկտեմբերի 14-ի գիշերը մայրաքաղաքի ուղղությամբ փորձ է արվել կիրառել 493 անօդաչու։ Պաշտոնական հաղորդագրություններում լրացուցիչ մանրամասներ առայժմ չեն հրապարակվել։
Սաուդյան Արաբիայի քաղաքացիական ավիացիայի իշխանությունների հաղորդմամբ՝ կիրակի օրը Ռիյադի արքա Խալիդի միջազգային օդանավակայանի ուղևորային տերմինալներից մեկը ենթարկվել է նոր հարվածի։ Միջադեպի հետևանքով մեկ մարդ զոհվել է, 11-ը՝ վիրավորվել, իսկ տերմինալում հրդեհ է բռնկվել։ Սա տեղի է ունեցել նախորդ օրվա մահաբեր հարձակման հաջորդ օրը և վկայում է, որ Եմենի պատերազմին առնչվող լարվածությունը շարունակում է խորանալ տարածաշրջանում։
Մեծ Բրիտանիայի Հարավային Յորքշիրի ոստիկանությունը հայտնել է, որ շաբաթ օրը Յորքշիրի վայրի բնության պարկում տղամարդ է մահացել վագրի արգելափակ տարածք մտնելուց հետո։ Արտակարգ ծառայությունները դեպքի վայր են կանչվել ժամը 13։30-ից քիչ անց, սակայն տղամարդուն արձանագրել են մահացած տեղում։ Ականատեսների խոսքով՝ մի կին փորձել է հետ պահել նրան արգելապատնեշն անցնելուց, սակայն չի կարողացել կանխել կատարվածը։
Լանսետի նորաստեղծ հանձնաժողովը հրապարակել է մարդկության առողջությանը սպառնացող 17 խոշոր վտանգների գնահատականը՝ նշելով, որ դրանցից յուրաքանչյուրին հնարավոր է արձագանքել իրատեսական քայլերով։ Առաջին տեղերում են արհեստական բանականության չարաշահումը և միջուկային հակամարտությունը, որոնց երկարաժամկետ հետևանքները, ըստ գնահատման, կարող են հասնել մինչև մարդկության գոյության սպառնալիք։ Զեկույցը հիշատակում է նաև հարուստ երկրների օգնության կրճատումները, կլիմայական ճգնաժամը և մանկական թերսնումը։
Իսայաս փոթորկի թուլացած մնացորդները կիրակի օրը շարժվում էին դեպի հյուսիս՝ տեղատարափ անձրևներ բերելով Կենտրոնական Ապալաչների և Միջատլանտյան շրջաններ։ Միևնույն ժամանակ Ֆլորիդայի Պանհենդլում և Ալաբամայի հարավում մոտ 396 հազար բաժանորդ մնացել էր առանց էլեկտրականության։ ԱՄՆ օդերևութաբանական ծառայությունը զգուշացնում է ջրհեղեղի, ուժեղ քամու և վտանգավոր ծովային ալեկոծության շարունակման մասին։
