Հնագետները Իթակայում գտել են Օդիսևսի շուրջ ձևավորված պաշտամունքի հետքեր
· Մշակույթ
Հնագետները Իթակա կղզում բացահայտել են նյութական վկայություններ, որոնք մատնանշում են, որ հին հույները շուրջ հազար տարի առանձնահատուկ պաշտամունք են մատուցել Օդիսևսին։ Գտածոները ներառում են նրա անունը կրող առարկաներ և հերոսին նվիրված սրբավայրի հետքեր։ Դրանք նոր լույս են սփռում այն բանի վրա, թե ինչպես էին իրական անձինք, առասպելական կերպարները և կրոնական պատկերացումները միահյուսվում հին հունական աշխարհում։
Հին հունական բանահյուսության ամենահայտնի կերպարներից մեկը՝ Օդիսևսը, ըստ նոր հնագիտական տվյալների, ոչ միայն գրական հերոս է եղել, այլև պաշտամունքի առարկա։ Իթակա կղզում կատարված պեղումները վկայում են, որ նրա հիշատակը այնտեղ պահվել է շուրջ մեկ հազարամյակ՝ սկսած մ.թ.ա. IX դարից և շարունակվելով այն ժամանակներից հետո, երբ «Ոդիսականը» արդեն գրի էր առնվել։
Իթակայում հայտնաբերված պաշտամունքի հետքերը
Գտածոների շարքում կա Օդիսևսին նվիրված սրբավայրի հետք, ինչպես նաև նրա անունը կրող մետաղադրամներ ու սալիկներ։ Հնագետների խոսքով՝ այդ նյութերը ցույց են տալիս, որ հերոսի շուրջ ձևավորված հիշողությունն ու երկրպագությունը տարածվել են ոչ միայն բանավոր ավանդույթի, այլև պաշտամունքային սովորույթների միջոցով։
Արդյունքները հատկապես նշանակալի են այն պատճառով, որ Իթական հենց Օդիսևսի հայրենի կղզին է։ Հոմերոսի էպոսում հերոսը ամեն գնով ձգտում է վերադառնալ այնտեղ՝ մերժելով անմահության և հավերժ երիտասարդության խոստումը, որպեսզի կրկին տեսնի իր ընտանիքը և հայրենի ափերը։
Հերոս, որ անցնում է կյանքի ու մահվան սահմանը
Հին աշխարհում հերոսները հաճախ ընկալվում էին որպես մարդկանց և աստվածների միջև միջնորդներ։ Օդիսևսի մասին պատկերացումը ևս այդ տրամաբանության մեջ է տեղավորվում. նա ոչ միայն պատերազմական խելքի խորհրդանիշ է, այլև կերպար, որ կարողանում է անցնել տարբեր աշխարհների միջով՝ ներառյալ ստորգետնյա աշխարհը։
«Ոդիսականում» նա խոսում է մահացածների հետ, վերադառնում կենդանիների աշխարհ և շարունակում իր ճանապարհը։ Հենց այդ հատկանիշն է, ըստ հետազոտողների, նրան դարձրել առանձնահատուկ հոգևոր կերպար՝ մոտ այն դերակատարությանը, որ հետագայում քրիստոնեական ավանդույթում վերապահվեց սրբերին։
Ինչ է փոխում այս բացահայտումը
Օդիսևսի պաշտամունքի նյութական վկայությունները նոր պատկերացում են տալիս այն մասին, թե ինչպես էին հույները հիշում իրենց հերոսներին։ Գրականությունը այստեղ չի սահմանափակվել ընթերցանությամբ կամ պատմությամբ. այն գործել է որպես կենդանի մշակութային և կրոնական ուժ, որը կարող էր ձևավորել իրական ծեսեր և սրբատեղիներ։
Այսօր այդ գտածոները օգնում են ավելի լավ հասկանալ, թե ինչու է Օդիսևսը դարեր շարունակ մնացել հունական մշակույթի կենտրոնական կերպարներից մեկը։ Նրա պատմությունը, կարծես, շարունակվել է ոչ միայն էպոսի էջերում, այլև իրական կղզու հողի մեջ։
Աղբյուր՝ BBC Future