Թրամփ-Սի հանդիպմանը արհեստական բանականությունը մնաց չասված գլխավոր թեման
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինի այս շաբաթ Պեկինում կայացած բանակցությունները հրապարակային մակարդակում կենտրոնացան առևտրի և երկկողմ հարաբերությունների կայունացման վրա, մինչդեռ արհեստական բանականության ոլորտում մրցակցությունը մնաց առանց հստակ համաձայնությունների։ Քննարկումները ընթացան Թայվանի, Իրանի և Հորմուզի նեղուցի շուրջ սրված միջազգային միջավայրում, որն անմիջական ազդեցություն ունի կիսահաղորդչային շղթաների և համաշխարհային էներգետիկ շուկայի վրա։ Թեև ամերիկյան պատվիրակությունում ներկա էին նաև տեխնոլոգիական բիզնեսի ներկայացուցիչներ, կողմերը չներկայացրին ո՛չ տեխնոլոգիական համագործակցության, ո՛չ էլ արհեստական բանականության կառավարման ընդհանուր շրջանակ։ Այս զարգացումները կարևոր են նաև Հայաստանի համար, քանի որ ԱՄՆ-Չինաստան տեխնոլոգիական մրցակցությունն ազդեցություն ունի համաշխարհային մատակարարումների, էներգակիրների գների և բարձր տեխնոլոգիաների շուկայի վրա։
Պեկինում կայացած ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինի հանդիպումը ներկայացվեց որպես երկկողմ հարաբերությունների կայունացման հնարավորություն, սակայն բանակցությունների գլխավոր չարտահայտված առանցքը արհեստական բանականությունն էր։ Թեև կողմերը հրապարակավ ավելի շատ խոսեցին առևտրից, ամերիկյան արտահանման սահմանափակումներից և չինական տեխնոլոգիական առաջխաղացումից բխող լարվածությունը մնաց օրակարգի խորքում։ Այդ համատեքստում մասնագետները նշում են, որ երկու գերտերություններն արդեն մտել են երկարաժամկետ տեխնոլոգիական մրցակցության փուլ։
Առևտրային օրակարգի հետևում մնացած տեխնոլոգիական դիմակայությունը
Ամերիկյան պատվիրակության կազմում եղել են նաև տեխնոլոգիական և գործարար ոլորտի ազդեցիկ ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ կիսահաղորդչային շուկայի խոշոր դերակատարներ։ Այնուամենայնիվ, բանակցություններից հետո կողմերը չհայտարարեցին արհեստական բանականության կառավարման, տեխնոլոգիական համագործակցության կամ չիպերի մատակարարման շուրջ որևէ նոր ընդհանուր մեխանիզմի մասին։ Դիտորդների գնահատմամբ՝ Վաշինգտոնը հանդիպման ընթացքում ավելի շատ շեշտել է առևտրային գործարքները, մինչդեռ Պեկինը փորձել է առաջնահերթություն տալ ռազմաքաղաքական հարցերին, մասնավորապես՝ Թայվանին։
Այս ֆոնին ԱՄՆ-ում շարունակվում են մտահոգությունները, թե չինական ընկերությունները կարող են հասանելիություն ստանալ առաջադեմ ամերիկյան տեխնոլոգիաներին։ Մյուս կողմից, Չինաստանը հետևողականորեն խթանում է ներքին արտադրությունը և ձգտում է նվազեցնել կախվածությունը արևմտյան չիպերից ու ծրագրային լուծումներից։ Այդպիսի փոխադարձ անվստահությունը սահմանափակում է նույնիսկ այն ոլորտները, որտեղ տնտեսական շահը կարծես հուշում է համագործակցություն։
Հորմուզի նեղուցից մինչև կիսահաղորդիչների շուկա
Բանակցությունների ընթացքում քննարկվել են նաև Իրանը և Հորմուզի նեղուցի անվտանգությունը։ Թրամփը հայտարարել է, թե Սին ընդգծել է նեղուցի վերաբացման կարևորությունը, սակայն չինական պաշտոնական հաղորդագրություններում այդ թեման առաջնային տեղ չի զբաղեցրել։ Սա ցույց է տալիս, որ Վաշինգտոնն ու Պեկինը նույն հարցերին հաճախ տարբեր քաղաքական կշիռ են տալիս, նույնիսկ երբ դրանք կապված են համաշխարհային տնտեսության հետ։
Հորմուզի նեղուցի շուրջ ճգնաժամը կարևոր է ոչ միայն նավթի և գազի փոխադրումների համար։ Կիսահաղորդիչների արտադրության համար անհրաժեշտ մի շարք նյութեր ստացվում են հենց էներգակիրների վերամշակման շղթաներից, և ծոցային տարածաշրջանի խափանումները կարող են ազդել նաև չիպերի արտադրության ծախսերի ու մատակարարումների վրա։ Հատկապես զգայուն է Թայվանի դիրքը, քանի որ այնտեղ կենտրոնացած է աշխարհում ամենախոշոր պայմանագրային չիպարտադրությունը, իսկ էներգետիկ կախվածությունը մեծ է արտաքին մատակարարումներից։
Թայվանը՝ անվտանգության և արդյունաբերության խաչմերուկում
Սի Ցզինպինը բանակցությունների ընթացքում կրկին զգուշացրել է, որ Թայվանի հարցում սահմանների անցումը կարող է հանգեցնել բախումների։ Միևնույն ժամանակ վերլուծաբանները նշում են, որ Թայվանի առանցքային դերը կիսահաղորդչային արդյունաբերության մեջ այն վերածում է ոչ միայն անվտանգության, այլև համաշխարհային արդյունաբերական կայունության հարցի։ Այդ հանգամանքը կարող է միաժամանակ և՛ զսպող դեր ունենալ, և՛ բարձրացնել հնարավոր ճգնաժամի գինը բոլոր կողմերի համար։
Արդյունքում Պեկինի հանդիպումը ցույց տվեց, որ ԱՄՆ-Չինաստան հարաբերություններում արհեստական բանականությունն այլևս առանձին ճյուղային թեմա չէ։ Այն կապված է առևտրի, էներգետիկ անվտանգության, Թայվանի ապագայի և ռազմավարական ինքնաբավության հետ։ Փոքր և միջին պետությունների, այդ թվում՝ Հայաստանի համար, այս դիմակայության ընթացքը կարևոր է, քանի որ այն ազդում է տեխնոլոգիական հասանելիության, ներդրումային միջավայրի և համաշխարհային տնտեսական ռիսկերի վրա։
Աղբյուր՝ Time Magazine